Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, πρότεινε τη Δευτέρα τη δημιουργία ενός μηχανισμού για τη διευκόλυνση των θαλάσσιων μεταφορών λιπασμάτων μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν σε καθεστώς παράλυσης λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η πρόταση παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη Νέα Υόρκη και στοχεύει στη μείωση των άμεσων κινδύνων για τη ναυσιπλοΐα, καθώς και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στα εμπλεκόμενα μέρη. Το Ιράν έχει κλείσει το στρατηγικής σημασίας πέρασμα από τις 28 Φεβρουαρίου, με σοβαρές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.
Ο μηχανισμός του ΟΗΕ για τα Στενά του Ορμούζ
Σύμφωνα με το σχέδιο που ανακοίνωσε ο Αντόνιο Γκουτέρες, οι διεργασίες για το ζήτημα είχαν ξεκινήσει ήδη από τον Μάρτιο και τώρα καταλήγουν σε συγκεκριμένη πρόταση. Ο μηχανισμός προβλέπει την καταγραφή και επαλήθευση πλοίων που μεταφέρουν λιπάσματα και συναφή προϊόντα μέσα από τα Στενά του Ορμούζ. Στην πρωτοβουλία θα προστεθεί και σύστημα πρόληψης συμβάντων, το οποίο θα συντονίζεται από το Ομάν, λειτουργώντας ως πιλοτικός φορέας της νέας δομής. Ο ΟΗΕ επιδιώκει με αυτόν τον τρόπο να αποκτήσει ενεργότερο ρόλο σε μια περιοχή όπου η ναυσιπλοΐα έχει σχεδόν παραλύσει τους τελευταίους μήνες.
Μιλώντας στη Νέα Υόρκη, ο Γενικός Γραμματέας εξήγησε τους στόχους της πρότασης: «Ο σκοπός είναι απλός: να μειωθούν οι άμεσοι κίνδυνοι, να υποστηριχθεί πιο συντεταγμένη και προβλέψιμη μεταφορά, και να υπάρξει συμβολή στην ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης που απαιτείται για τη διπλωματία και την αποκλιμάκωση». Ο ίδιος διευκρίνισε πάντως ότι ο μηχανισμός δεν θα έχει την αρμοδιότητα να εγκρίνει τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ούτε θα μεταβάλλει τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις των κρατών-μελών βάσει του διεθνούς δικαίου. «Είμαστε απόλυτα έτοιμοι να τον θέσουμε σε λειτουργία», τόνισε ο Γκουτέρες, παραδεχόμενος όμως ότι δεν έχουν αποδεχθεί ακόμη τον μηχανισμό όλες οι χώρες που εμπλέκονται στη σύγκρουση.
Η παράλυση στα Στενά του Ορμούζ ξεκίνησε ως αντίποινα του Ιράν για τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς στο έδαφός του στις 28 Φεβρουαρίου, οι οποίοι αποτέλεσαν και το έναυσμα για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Πριν από την ένοπλη σύρραξη, από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διακινούνταν περίπου το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται σε παγκόσμια κλίμακα, γεγονός που αναδεικνύει τη στρατηγική βαρύτητα της περιοχής για τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Το κλείσιμο του περάσματος έχει διαταράξει σοβαρά τις εφοδιαστικές αλυσίδες, με τις μεταφορές λιπασμάτων να πλήττονται ιδιαίτερα, κάτι που αποτέλεσε και την αφορμή για την πρωτοβουλία του ΟΗΕ.
Οι αντιδράσεις Ιράν και ΗΠΑ
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, έχει ανακοινώσει ότι σκοπεύει να επιβάλει τέλη για υπηρεσίες που παρέχονται στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ένα σχέδιο που απορρίπτουν κατηγορηματικά οι Ηνωμένες Πολιτείες και ορισμένες χώρες της περιοχής. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι η Ουάσινγκτον διατηρεί τον «απόλυτο έλεγχο» του στενού, φτάνοντας μάλιστα να δηλώσει ότι μετά το τέλος του πολέμου το πέρασμα θα καταστεί «αμερικανικό έδαφος». Η δήλωση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη θέση του Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος επιμένει ότι ο ΟΗΕ επιδιώκει να λειτουργήσει αποκλειστικά ως «ουδέτερος» παράγοντας διευκόλυνσης, χωρίς να παίρνει θέση υπέρ κάποιας πλευράς της σύγκρουσης.
Η εικόνα στη ναυσιπλοΐα των Στενών του Ορμούζ
Η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ αποτυπώνεται και στα στοιχεία ναυσιπλοΐας που δημοσιοποιήθηκαν την Τρίτη. Σύμφωνα με προκαταρκτικά δεδομένα της εταιρείας Kpler, μόλις ένα εμπορευματικό πλοίο διέσχισε το στενό τη Δευτέρα, ο χαμηλότερος αριθμός από τις 7 Μαΐου. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο πλοίο μεταφοράς φυσικού αερίου, το οποίο εισήλθε στο πέρασμα από την πλευρά του Κόλπου του Ομάν, ενώ την Κυριακή είχαν καταγραφεί έξι πλοία κάθε τύπου. Τα στοιχεία της Kpler ενδέχεται να μεταβληθούν, καθώς ορισμένα πλοία είχαν απενεργοποιήσει τους αναμεταδότες τους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, γεγονός που δυσχεραίνει την πλήρη καταγραφή της κίνησης στην περιοχή.
