Η Ισλανδία βρίσκεται στο κατώφλι μιας ιστορικής απόφασης, καθώς το Σάββατο οι πολίτες καλούνται στις κάλπες για ένα δημοψήφισμα για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Περίπου 400.000 κάτοικοι θα κρίνουν αν η χώρα θα επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις ένταξης, σε μια αναμέτρηση που παρουσιάζεται εξαιρετικά αμφίρροπη. Η τελευταία δημοσκόπηση δίνει προβάδισμα στο «Ναι» με 51,3% έναντι 48,7% του «Όχι», ενώ προηγούμενες μετρήσεις έδειχναν τις δύο πλευρές σχεδόν ισόπαλες. Πίσω από το ερώτημα κρύβεται ένα βαθύτερο δίλημμα ανάμεσα στην οικονομική σταθερότητα που υπόσχεται η ένταξη και τον εθνικό έλεγχο πάνω σε έναν από τους πολυτιμότερους φυσικούς πόρους της χώρας.
Η αλιεία στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Σε ένα εργοστάσιο δίπλα στη θάλασσα, εργάτες καθαρίζουν καθημερινά μπακαλιάρους και μπακαλιαράκια που φτάνουν από τα παγωμένα νερά του Βόρειου Ατλαντικού, πρώτη ύλη που καταλήγει κυρίως στην ευρωπαϊκή αγορά. Η αλιεία δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη κλάδο της ισλανδικής οικονομίας, αφού τα ψάρια και οι θαλάσσιες δραστηριότητες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 40% των εξαγωγών της χώρας. Επί δεκαετίες λειτουργούν ως πηγή πλούτου, κομμάτι της εθνικής ταυτότητας και μία από τις ισχυρότερες πολιτικές «κόκκινες γραμμές» του Ρέικιαβικ. Οι πολέμιοι της ένταξης φοβούνται ότι η συμμετοχή στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ θα περιόριζε την αποκλειστική δυνατότητα της Ισλανδίας να αποφασίζει ποιος ψαρεύει, πόσο και πού.
«Εάν είμαστε στην ΕΕ, εκείνοι θα καθορίζουν την πολιτική», δηλώνει ο Πέτουρ Πάλσον, επικεφαλής αλιευτικής επιχείρησης, προειδοποιώντας πως μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να κοστίσει θέσεις εργασίας και να οδηγήσει παραγωγικές μονάδες εκτός χώρας. Η αντιπολίτευση έχει κάνει το ζήτημα σημαία της καμπάνιας του «Όχι», με το σύνθημα «Ισλανδία προς πώληση; Όχι, ευχαριστώ». Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, απαντά ότι θα επιδιώξει ειδική συμφωνία με τις Βρυξέλλες για την προστασία τόσο της αλιείας όσο και της γεωργίας, ωστόσο οι ευρωσκεπτικιστές αμφιβάλλουν ότι μπορεί να εξασφαλιστεί μόνιμη εξαίρεση.
Το κόστος ζωής γέρνει την πλάστιγγα προς το «Ναι»
Παράλληλα με το ζήτημα της αλιείας, υπάρχει και μια καθημερινότητα που πιέζει πολλούς Ισλανδούς προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η Ισλανδία συγκαταλέγεται ανάμεσα στις ακριβότερες χώρες στον κόσμο, με τις τιμές να βρίσκονται 84% πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με ανάλυση της ακαδημαϊκής ένωσης Viska. Τα επιτόκια έχουν φτάσει στο 8%, κάτι που βαραίνει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά με στεγαστικά δάνεια. «Τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων είναι τρομακτικά», δηλώνει χαρακτηριστικά ένας 62χρονος κάτοικος του Ρέικιαβικ. Για τους υποστηρικτές του «Ναι», η ένταξη στην ΕΕ και, σε δεύτερο χρόνο, η υιοθέτηση του ευρώ θα μπορούσαν να προσφέρουν μεγαλύτερη νομισματική σταθερότητα σε μια χώρα που ζει επί χρόνια με τις έντονες διακυμάνσεις της ισλανδικής κορόνας.
Αξίζει να σημειωθεί πως η Ισλανδία βρίσκεται ήδη πολύ κοντά στην Ευρώπη, χωρίς όμως να είναι πλήρες μέλος της ΕΕ. Συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο μαζί με τη Νορβηγία και το Λιχτενστάιν, μια σχέση που της επιτρέπει πρόσβαση στην ενιαία αγορά χωρίς πλήρη ένταξη. Το δημοψήφισμα του Σαββάτου δεν αφορά άμεσα την ένταξη καθαυτή, αλλά την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, ένα βήμα που θα μπορούσε να καθορίσει το ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας για τα επόμενα χρόνια.
