Η γιορτή σήμερα 30 Αυγούστου είναι μία από τις πιο δημοφιλείς του καλοκαιριού, καθώς την τιμητική τους έχουν όσοι φέρουν ένα από τα πιο διαδεδομένα ελληνικά ονόματα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τριών Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως που έζησαν σε διαφορετικές εποχές, με κεντρική μορφή τον Άγιο Αλέξανδρο. Σήμερα, Κυριακή 30 Αυγούστου, το εορτολόγιο περιλαμβάνει δεκάδες παραλλαγές ονομάτων που συνδέονται με τους τιμώμενους Αγίους.
Η γιορτή σήμερα 30 Αυγούστου και ποιοι γιορτάζουν
Σύμφωνα με το εορτολόγιο, στη γιορτή σήμερα 30 Αυγούστου την τιμητική τους έχουν οι: Αλέξανδρος, Αλέκος, Αλέξης, Άλεξ, Αλεξάνδρα, Αλεξάντρα, Αλεξία, Αλέκα, Αλέξο, Αλέξω και Σάντρα. Παράλληλα, γιορτάζουν όσοι φέρουν τα ονόματα Ευλάλιος και Ευλαλία, καθώς και όσοι ονομάζονται Φύλακας. Πρόκειται για ένα από τα πλουσιότερα εορτολόγια του Αυγούστου, αφού το όνομα Αλέξανδρος και οι παραλλαγές του παραμένουν από τα πιο διαδεδομένα στην Ελλάδα.
Η Εκκλησία τιμά παράλληλα τη μνήμη του Αγίου Αλεξάνδρου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, του Αγίου Ευλαλίου, ιεράρχου εν Κύπρω, και του Οσίου Φύλακος. Μαζί με τον Αλέξανδρο, το εορτολόγιο της ημέρας συνδέεται και με άλλους δύο Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως, τον Άγιο Ιωάννη και τον Άγιο Παύλο τον Νέο, οι οποίοι έζησαν σε διαφορετικές περιόδους της βυζαντινής ιστορίας.
Η ιστορία του Αγίου Αλεξάνδρου και η σύγκρουση με τον Άρειο
Ο Άγιος Αλέξανδρος έζησε στα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου και διακρίθηκε από νεαρή ηλικία για τη μεγάλη του ευσέβεια και αρετή. Στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, που έγινε το 325 μ.Χ. στη Νίκαια της Βιθυνίας, ο τότε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως τον όρισε αντιπρόσωπό του. Στη Σύνοδο αυτή καταδικάστηκε η διδασκαλία του Αρείου, ο οποίος υποστήριζε ότι ο Υιός δεν είναι ομοούσιος και συναιώνιος με τον Πατέρα, θέση που προκάλεσε μία από τις βαθύτερες θεολογικές συγκρούσεις στην ιστορία της Εκκλησίας. Παρότι ήταν ήδη 70 ετών, ο Αλέξανδρος δέχθηκε να περιοδεύσει στη Θράκη, τη Μακεδονία, τη Θεσσαλία και την υπόλοιπη Ελλάδα, προκειμένου να διδάξει τα ορθά δόγματα που είχε διατυπώσει η Σύνοδος της Νικαίας.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιοδείας, ο τότε Πατριάρχης Μητροφάνης απεβίωσε και όρισε τον Αλέξανδρο διάδοχό του, κρίνοντας ότι διέθετε τα κατάλληλα εφόδια για τη διακυβέρνηση της αρχιεπισκοπής της πρωτεύουσας. Ως Πατριάρχης, ο Αλέξανδρος βρέθηκε αντιμέτωπος με νέα δύσκολη κατάσταση, καθώς ο Άρειος κατάφερε να πείσει τον βασιλιά Κωνσταντίνο ότι πλέον πιστεύει ορθά, με αποτέλεσμα ο βασιλιάς να διατάξει τον Αλέξανδρο να τον δεχθεί ξανά στη Θεία Κοινωνία. Λυπημένος από την κατάσταση, ο Πατριάρχης προσευχήθηκε στον Θεό ζητώντας τη βοήθειά Του. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, το πρωί που ο Άρειος επρόκειτο να μεταβεί με πομπή στην εκκλησία για την επανένταξή του, βρέθηκε νεκρός, με το σώμα του σχισμένο. Ο Άγιος Αλέξανδρος απεβίωσε ειρηνικά το 337 μ.Χ., αφήνοντας πίσω του τη φήμη ενός ανθρώπου που παρέμεινε αμετακίνητος στην πίστη του παρά τις πιέσεις της εξουσίας.
Οι άλλοι δύο Πατριάρχες που τιμώνται σήμερα
Μαζί με τον Αλέξανδρο, η Εκκλησία τιμά και τον Άγιο Ιωάννη, Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος δεν πρέπει να συγχέεται με τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Πρόκειται πιθανότατα για τον Ιωάννη τον ονομαζόμενο Ξιφιλίνο, που γεννήθηκε το 1006 μ.Χ. στην Τραπεζούντα και διακρίθηκε για τη μεγάλη του παιδεία. Πριν αναλάβει τον πατριαρχικό θρόνο, είχε κατέχει σημαντικά πολιτικά αξιώματα, ωστόσο αποσύρθηκε σε μονή της Βιθυνίας όπου μόνασε για δέκα χρόνια. Χειροτονήθηκε επίσκοπος την 1η Ιανουαρίου 1064 μ.Χ. και έμεινε γνωστός για το καθημερινό του κήρυγμα και τη διανομή ψωμιού και σιταριού στους φτωχούς της Κωνσταντινούπολης, μέχρι τον θάνατό του το 1075 μ.Χ.
Ο τρίτος τιμώμενος, ο Άγιος Παύλος ο Νέος, συνδέεται από ορισμένους με τον Πατριάρχη Παύλο τον Γ΄, ο οποίος ποίμανε την Εκκλησία την περίοδο 687-693 μ.Χ. και προήδρευσε της γνωστής ως Πενθέκτης Συνόδου. Η κοινή μνήμη των τριών Πατριαρχών λειτουργεί σαν μια σύντομη διαδρομή μέσα στην ιστορία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, από τις συγκρούσεις γύρω από τον Αρειανισμό τον 4ο αιώνα έως μεταγενέστερες περιόδους της βυζαντινής θεολογικής ζωής. Την ίδια ημέρα, η Εκκλησία διαβάζει το Ευαγγέλιο της Κυριακής ΙΓ΄ Ματθαίου, με την παραβολή των κακών γεωργών που κακοποιούν τους απεσταλμένους του ιδιοκτήτη του αμπελώνα.
