Σχεδόν όλοι έχουμε βρεθεί σε μια κουβέντα όπου κάποιοι θυμούνται τα όνειρά τους με κάθε λεπτομέρεια, ενώ άλλοι επιμένουν πως δεν ονειρεύονται ποτέ. Η εύκολη εξήγηση θα ήταν πως ορισμένοι άνθρωποι απλώς ονειρεύονται περισσότερο από άλλους. Η επιστήμη, ωστόσο, καταλήγει σε διαφορετικό συμπέρασμα, δίνοντας σαφή απάντηση στο γιατί κάποιοι θυμούνται και άλλοι όχι. Οι ειδικοί εξηγούν ότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι βλέπουν όνειρα πολλές φορές κάθε βράδυ, όμως η ικανότητα του εγκεφάλου να τα μεταφέρει στη μνήμη διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η φάση REM και ο ρόλος της στον ύπνο
Ο ύπνος δεν αποτελεί μια ενιαία κατάσταση, αλλά περνά από διαφορετικά στάδια που επαναλαμβάνονται σε κύκλους διάρκειας περίπου 90 λεπτών καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Ένα από τα πιο σημαντικά στάδια είναι η φάση REM, δηλαδή η φάση των Ταχειών Κινήσεων των Ματιών, η οποία πήρε το όνομά της από τις γρήγορες κινήσεις που κάνουν τα μάτια κάτω από τα κλειστά βλέφαρα. Κατά τη διάρκειά της, ο εγκέφαλος παραμένει ιδιαίτερα ενεργός, σχεδόν όσο και όταν είμαστε ξύπνιοι, γεγονός που εξηγεί γιατί τα όνειρα σε αυτή τη φάση είναι τόσο έντονα. Την ίδια στιγμή, οι περισσότεροι μύες του σώματος βρίσκονται σε κατάσταση προσωρινής ακινησίας, ώστε ο οργανισμός να μην εκτελεί στην πράξη τις κινήσεις που βλέπει στα όνειρά του. Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι τα πιο ζωντανά, πολύπλοκα και συναισθηματικά φορτισμένα όνειρα εμφανίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε αυτή τη φάση του ύπνου.
Όσο πλησιάζει το πρωί, οι περίοδοι REM γίνονται όλο και μεγαλύτερες σε διάρκεια, κάτι που εξηγεί γιατί τα όνειρα που βλέπουμε λίγο πριν ξυπνήσουμε είναι συνήθως εκείνα που θυμόμαστε πιο εύκολα το πρωί. Αυτό σημαίνει πως ακόμη και όσοι πιστεύουν ότι δεν ονειρεύονται καθόλου, στην πραγματικότητα πιθανότατα βλέπουν όνειρα όπως όλοι οι υπόλοιποι άνθρωποι. Απλώς οι αναμνήσεις αυτές χάνονται πριν προλάβουν να αποθηκευτούν μόνιμα στη μνήμη τους. Η διαφορά, δηλαδή, δεν εντοπίζεται στο αν κάποιος ονειρεύεται, αλλά στο αν ο εγκέφαλός του προλαβαίνει να «κλειδώσει» αυτές τις εικόνες προτού διαλυθούν.
Γιατί κάποιοι θυμούνται τα όνειρά τους περισσότερο από άλλους
Ένας από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για το αν θα θυμηθεί κανείς το όνειρό του είναι η ακριβής στιγμή του ξυπνήματος. Όταν κάποιος ανοίξει τα μάτια του ενώ βρίσκεται ακόμη μέσα στη φάση REM ή αμέσως μετά από ένα ιδιαίτερα έντονο όνειρο, οι πιθανότητες να θυμάται εικόνες, πρόσωπα ή ακόμη και ολόκληρη την πλοκή είναι πολύ μεγαλύτερες. Αντίθετα, όταν μεσολαβήσουν λίγα ακόμη λεπτά ύπνου ή ο εγκέφαλος περάσει στο επόμενο στάδιο του κύκλου, οι αναμνήσεις αυτές συνήθως εξαφανίζονται σχεδόν αμέσως, χωρίς ο άνθρωπος να προλάβει καν να τις συνειδητοποιήσει.
Έρευνες δείχνουν πως όσοι θυμούνται τα όνειρά τους συχνά παρουσιάζουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Συχνά ξυπνούν για πολύ μικρά χρονικά διαστήματα μέσα στη νύχτα, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβάνονται καθόλου την επόμενη μέρα. Αυτές οι σύντομες αφυπνίσεις δίνουν στον εγκέφαλο την ευκαιρία να καταγράψει το περιεχόμενο του ονείρου πριν αυτό χαθεί οριστικά. Παράλληλα, αρκετές μελέτες έχουν συνδέσει την αυξημένη ανάκληση ονείρων με ανθρώπους που εμφανίζουν μεγαλύτερη περιέργεια, δημιουργικότητα ή τάση για εσωτερική παρατήρηση και ενδοσκόπηση. Όσοι θυμούνται λιγότερα όνειρα δεν διαφέρουν βιολογικά από τους υπόλοιπους ανθρώπους· απλώς ο εγκέφαλός τους δεν προλαβαίνει να αποθηκεύσει τις εικόνες πριν αυτές διαλυθούν με το ξύπνημα.
