Έκκληση για ουσιαστική αλλαγή στάσης απέναντι στη φύση και για ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας απηύθυνε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στο ετήσιο μήνυμά του για την 1η Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία γιορτάζει την έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους. Στο κείμενό του ο Πατριάρχης μίλησε ανοιχτά για την οικολογική κρίση που ταλανίζει τον πλανήτη, συνδέοντάς την με βαθύτερα ζητήματα ελευθερίας, ηθικής και οικονομικής ανάπτυξης. Το μήνυμα απευθύνθηκε προς τους ιεράρχες και τους πιστούς της Ορθοδοξίας σε όλο τον κόσμο.
Διαβάστε επίσης: Ο Βαρθολομαίος για το περιβάλλον: «Ανθρωποθεός» καταστρέφει τη Γη
Η καθιέρωση της Ημέρας Προσευχής και το περιεχόμενο του μηνύματος
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει καθιερώσει την 1η Σεπτεμβρίου ως Ημέρα Προσευχής υπέρ της Προστασίας του Φυσικού Περιβάλλοντος από το 1989, μια πρωτοβουλία που συνεχίζεται αδιάλειπτα εδώ και δεκαετίες. Στο φετινό μήνυμά του, ο Βαρθολομαίος τόνισε πως «με τη χάρη του αγαθού Θεού» η Εκκλησία εισέρχεται στο νέο εκκλησιαστικό έτος τιμώντας με ψαλμούς και ύμνους την ημέρα αυτή. Ο Πατριάρχης υπογράμμισε ότι η σύγχρονη οικολογική κρίση δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά «κρίση της ελευθερίας του ανθρώπου, της θρησκείας και της φιλοσοφίας του, του ήθους και του πολιτισμού του». Ανέφερε ακόμη πως τα οικολογικά συνέδρια, οι διαχριστιανικοί και διαθρησκειακοί διάλογοι, καθώς και οι προτάσεις της Μεγάλης Εκκλησίας για περιβαλλοντικά θέματα συγκροτούν μια δυναμική περιβαλλοντική πρόταση, με έμφαση στην ανάγκη μιας «κοπερνίκειας στροφής» στον τρόπο που η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται την πρόοδο και τη σχέση της με τη φύση.
Ο Βαρθολομαίος εξήγησε πως η ανάδειξη των θρησκευτικών και ηθικών διαστάσεων της περιβαλλοντικής απειλής μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συνειδητοποίηση της ευθύνης απέναντι στη φύση. «Ο άνθρωπος πρέπει να πάψει να ενεργεί σαν να μην γνώριζε και να εγκαταλείψει οριστικά την ψευδαίσθηση ότι ο πλανήτης Γη μπορεί για πάντα να ξεπερνά τις ανθρωπογενείς επιβαρύνσεις και καταστροφές», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η φύση δεν διαθέτει απεριόριστη δύναμη ανανέωσης. Σύμφωνα με το μήνυμα, το ήθος της ευθύνης για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος οφείλει να εκφράζεται σε παγκόσμιο, εθνικό, τοπικό αλλά και προσωπικό επίπεδο, χωρίς εξαιρέσεις.
Κριτική στον καταναλωτισμό και τον «ανθρωποθεό»
Στο δεύτερο σκέλος του μηνύματός του, ο Οικουμενικός Πατριάρχης στράφηκε με ιδιαίτερη ένταση κατά ενός μοντέλου ανάπτυξης που, όπως επισήμανε, στηρίζεται στην αδιάκοπη συσσώρευση πλούτου και στην υπερκατανάλωση. Συνέδεσε την περιβαλλοντική καταστροφή με βαθύτερες αλλαγές στις αξίες και στη συμπεριφορά του σύγχρονου ανθρώπου, τονίζοντας πως «η ανθρωπότητα υπονομεύει το μέλλον της και καταστρέφει τον οίκο της». Χαρακτήρισε τις σύγχρονες πρακτικές ως «νεωτερικές αμαρτίες» που δημιουργούν συνεχώς νέους διχασμούς και διασπάσεις ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε ο όρος «ανθρωποθεός» που χρησιμοποίησε ο Βαρθολομαίος για να περιγράψει τη στάση του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος, κατά τον Πατριάρχη, επιμένει σε πρακτικές καταστροφής της γης αγνοώντας κάθε μέτρο και όριο, συχνά στο όνομα γεωπολιτικών συμφερόντων. Το μήνυμα καταδεικνύει πως το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα συνεχίσει να προβάλλει την οικολογική του πρόταση, δίνοντας έμφαση στη θεολογική διάσταση της προστασίας της δημιουργίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η οικολογική κρίση αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως ζήτημα που αφορά όχι μόνο το περιβάλλον, αλλά και τον πολιτισμό, την ηθική και την πνευματική ζωή της ανθρωπότητας.
