Σαν σήμερα, στις 2 Σεπτεμβρίου 1984, η ελληνική τέχνη έχασε μία από τις πιο σπουδαίες μορφές του θεάτρου και του κινηματογράφου. Ο Μάνος Κατράκης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 76 ετών, έπειτα από σκληρή μάχη με καρκίνο του πνεύμονα, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που σημάδεψε γενιές θεατών. Η στεντόρεια φωνή του, το βαθύ βλέμμα και το βιωματικό του παίξιμο τον καθιέρωσαν ως έναν από τους κορυφαίους πρωταγωνιστές και θιασάρχες της εποχής του, με αριστοκρατικό παρουσιαστικό και επιβλητική φυσιογνωμία που δεν περνούσε απαρατήρητη ούτε στη σκηνή ούτε στην οθόνη.
Τα δύσκολα παιδικά χρόνια στην Κρήτη
Η διαδρομή του Μάνου Κατράκη προς την καταξίωση δεν ήταν καθόλου εύκολη. Καταγόμενος από την Κρήτη, μεγάλωσε σε μια περίοδο έντονου εθνικού διχασμού, ανάμεσα σε βενιζελικούς και βασιλικούς, μια διαμάχη που ο ίδιος περιέγραφε σχεδόν σαν εμφύλιο πόλεμο. Όπως είχε αποκαλύψει σε παλαιότερη συνέντευξή του στην ΕΡΤ, η οικογένειά του βίωσε σκληρή μεταχείριση λόγω της καταγωγής της, φτάνοντας στο σημείο η μητέρα του να διώχνεται με βρισιές από φούρνο στην οδό Χαριλάου Τρικούπη, μόνο και μόνο επειδή ήταν Κρητικοί. Με τον πατέρα του να παραμένει στην Κρήτη και τον αδερφό του να έχει μεταναστεύσει στην Αμερική, ο νεαρός Μάνος αναγκάστηκε ενωρίς να αναλάβει τον ρόλο του «άνδρα του σπιτιού», φροντίζοντας τη μητέρα του και τις τρεις αδερφές του.
Η φτώχεια εκείνων των χρόνων ήταν τόσο έντονη που ο ίδιος παραδεχόταν πως δεν είχε ποτέ ένα δικό του παιχνίδι, ζηλεύοντας τα άλλα παιδιά της γειτονιάς. Χαρακτηριστική είναι η αφήγησή του για την 1η Ιανουαρίου 1975, όταν θυμήθηκε τη μοναδική φορά που απέκτησε δικά του παιχνίδια, όχι λόγω κάποιας γιορτής, αλλά επειδή νοσηλευόταν βαριά άρρωστος σε ηλικία μόλις 11 ετών. Ο ίδιος είχε παραδεχθεί πως δεν μπορούσε να θυμηθεί καμία πραγματικά ευτυχισμένη Πρωτοχρονιά στην ενήλικη ζωή του, γεγονός που τον έστρεφε συνεχώς στις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας.
Ο διάλογος με τη μητέρα στην εξορία και η καθιέρωση στην τέχνη
Ο Μάνος Κατράκης ήταν αυτοδίδακτος και, όπως ο ίδιος έλεγε, έγινε ηθοποιός σχεδόν κατά τύχη, χωρίς να έχει ακολουθήσει τυπική δραματική σχολή. Στα χρόνια της εξορίας του, διατήρησε μια συγκινητική σχέση επικοινωνίας με τη μητέρα του, η οποία παρέμεινε σταθερό στήριγμα στη ζωή του παρά τις δυσκολίες που είχε περάσει η οικογένεια. Μέσα από αυτές τις δοκιμασίες, ο ηθοποιός κατάφερε να χτίσει έναν χαρακτήρα ηθικό, ταπεινό και συνάμα δυναμικό, στοιχεία που μεταφέρθηκαν αργότερα και στις ερμηνείες του, χαρίζοντάς του την αγάπη του κοινού και την αναγνώριση των συναδέλφων του.
Η άρνηση για ερωτικές σκηνές με τη Ζωή Λάσκαρη
Πέρα από την καλλιτεχνική του πορεία, ο Μάνος Κατράκης έμεινε γνωστός και για τις αρχές του απέναντι στο επάγγελμα. Είχε αρνηθεί να γυρίσει ερωτικές σκηνές με τη Ζωή Λάσκαρη, μια στάση που αποκάλυπτε τον συντηρητικό και ηθικό του χαρακτήρα, σε αντίθεση με τη λαμπερή εικόνα που συχνά συνοδεύει τους πρωταγωνιστές της εποχής εκείνης. Αυτή η επιλογή έδειξε πως για τον σπουδαίο ηθοποιό, η προσωπική του αξιοπρέπεια και οι αξίες του είχαν προτεραιότητα έναντι οποιασδήποτε καλλιτεχνικής σύμβασης.
Σαράντα δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, η μνήμη του Μάνου Κατράκη παραμένει ζωντανή στη συλλογική συνείδηση του ελληνικού κοινού. Η πορεία του, από τις στερήσεις της παιδικής ηλικίας στην Κρήτη έως την καταξίωση στα ελληνικά σανίδια και την οθόνη, συνεχίζει να αποτελεί παράδειγμα επιμονής και ήθους για κάθε νέο καλλιτέχνη.
