Ο πρόεδρος της Χιλής, Χοσέ Αντόνιο Καστ, προωθεί ευρείας κλίμακας συνταγματικές αλλαγές στον τομέα της ασφάλειας, οι οποίες, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο βασικά δικαιώματα και θεσμούς της χώρας. Οι μεταρρυθμίσεις Καστ προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα επιβολής κατάστασης έκτακτης ανάγκης έως και 240 ημέρες, χωρίς την έγκριση του κοινοβουλίου. Η ανακοίνωση της οργάνωσης Human Rights Watch δημοσιεύθηκε χθες Τρίτη και προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από στελέχη της κυβερνητικής πλειοψηφίας.
Οκτώ αναθεωρήσεις του Συντάγματος
Ο Καστ κατέθεσε στο κοινοβούλιο της Χιλής πρόταση για οκτώ αναθεωρήσεις του Συντάγματος, με στόχο, όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση, την ενίσχυση της πάλης κατά του οργανωμένου εγκλήματος. Η πιο αμφιλεγόμενη εξ αυτών αφορά τη δημιουργία της δυνατότητας κήρυξης κατάστασης έκτακτης ανάγκης, μέτρου διάρκειας έως 240 ημερών, το οποίο θα μπορεί να επιβληθεί χωρίς προηγούμενη έγκριση της εθνικής αντιπροσωπείας. Το μέτρο αυτό θα δίνει στην εκτελεστική εξουσία τη δυνατότητα να περιορίζει ή ακόμη και να αναστέλλει θεμελιώδεις ελευθερίες, όπως αυτή της κυκλοφορίας και της συνάθροισης.
Πέρα από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η πρόταση προβλέπει και άλλες αρμοδιότητες για τον πρόεδρο, όπως τη δυνατότητα υποκλοπής επικοινωνιών και επίταξης αγαθών σε περιόδους κρίσης. Παράλληλα, ο αρχηγός του κράτους θα αποκτά την εξουσία να κηρύσσει οργανώσεις τρομοκρατικές ή εγκληματικές, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζεται με σαφήνεια ποιες θα είναι οι νομικές συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού. Η HRW επεσήμανε πως το κενό αυτό αφήνει περιθώρια για αυθαίρετη χρήση της εξουσίας.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Χιλή, παρότι εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις πιο ασφαλείς χώρες της Λατινικής Αμερικής, έχει καταγράψει αύξηση των ανθρωποκτονιών και των απαγωγών τα τελευταία χρόνια. Το φαινόμενο αυτό αποδίδεται εν μέρει στην εγκατάσταση ξένων συμμοριών στο έδαφός της, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη συμμορία Tren de Aragua, η οποία ιδρύθηκε στη Βενεζουέλα.
Έντονες αντιδράσεις από αντιπολίτευση και συμμάχους
Η Χουανίτα Γκεμπέρτους, διευθύντρια του τμήματος της HRW που είναι αρμόδιο για την αμερικανική ήπειρο, τόνισε ότι οι προτεινόμενες αναθεωρήσεις «απειλούν τα δικαιώματα των Χιλιανών και θέτουν σε κίνδυνο τους θεσμούς τους». Η οργάνωση κάλεσε το κοινοβούλιο της χώρας να απορρίψει τις προτάσεις, υποστηρίζοντας ότι παρέχουν υπερβολικά ευρείες εξουσίες στον πρόεδρο.
Οι επικρίσεις δεν περιορίζονται στο εξωτερικό. Ο Λουσιάνο Κρους-Κόκε, γερουσιαστής και πρόεδρος του κόμματος της δεξιάς Evopoli, που ανήκει στην κυβερνητική συμμαχία, εξέφρασε μέσω X την ανησυχία του για την έκταση των εξουσιών που θα αποκτήσει ο πρόεδρος. Όπως σημείωσε, η κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια παραχωρεί «υπερβολικές εξουσίες στον πρόεδρο που δεν θα ήθελε ποτέ να δει στα χέρια της αντιπολίτευσης» και πρόσθεσε πως το μέτρο πρέπει να διορθωθεί, καθώς δεν δικαιολογείται η παραχώρηση αρμοδιοτήτων στην εκτελεστική εξουσία για 240 ημέρες χωρίς έλεγχο από το Κογκρέσο.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τη δυσκολία εξισορρόπησης ανάμεσα στην ανάγκη αντιμετώπισης της αυξανόμενης εγκληματικότητας και στη διαφύλαξη των δημοκρατικών θεσμών. Ενώ η κυβέρνηση επικαλείται την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας απέναντι στη δράση διεθνών συμμοριών, ηγετικά στελέχη τόσο της αντιπολίτευσης όσο και της πλειοψηφίας εκτιμούν ότι οι προτεινόμενες εξουσίες υπερβαίνουν τα όρια που επιτρέπει ένα δημοκρατικό πολίτευμα.
Το κοινοβούλιο καλείται να αποφασίσει
Η πρόταση των οκτώ συνταγματικών αναθεωρήσεων βρίσκεται πλέον στα χέρια του κοινοβουλίου της Χιλής, το οποίο θα κληθεί να αποφασίσει για την τύχη τους. Η HRW έχει ήδη ζητήσει δημόσια την απόρριψή τους, ενώ η κυβερνητική συμμαχία εμφανίζεται διχασμένη, με στελέχη όπως ο Λουσιάνο Κρους-Κόκε να ζητούν αναθεώρηση των διατάξεων πριν από οποιαδήποτε ψήφιση. Το αποτέλεσμα της διαβούλευσης αναμένεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινείται η πολιτική ασφαλείας της χώρας τα επόμενα χρόνια.
