Με αφορμή τον εορτασμό της Διακήρυξης της 3ης Σεπτέμβρη την Πέμπτη, 03.09.2026, ο Γιώργος Παπανδρέου προχώρησε σε δήλωση για την επέτειο ίδρυσης του ΠΑΣΟΚ. Ο πρώην πρωθυπουργός τόνισε ότι, πενήντα δύο χρόνια μετά την ίδρυση του κόμματος, η ιστορική Διακήρυξη παραμένει ζωντανή πολιτική και ηθική δέσμευση. Η δήλωσή του δημοσιοποιήθηκε στο πλαίσιο του ετήσιου εορτασμού που το ΠΑΣΟΚ πραγματοποιεί κάθε χρόνο για τη μνήμη του ιδρυτικού κειμένου.
Τι ανέφερε ο Γιώργος Παπανδρέου
Στη δήλωσή του με τίτλο «3η Σεπτέμβρη: Μνήμη, ευθύνη και νέα αλλαγή», ο Γιώργος Παπανδρέου υπογράμμισε πως η ιδρυτική Διακήρυξη του 1974 έδωσε όνομα σε ένα συλλογικό αίτημα αξιοπρέπειας και Αλλαγής, βασισμένο σε τέσσερις αρχές: την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία, την κοινωνική απελευθέρωση και τη δημοκρατική διαδικασία. Σημείωσε ότι η Ελλάδα εκείνης της εποχής έβγαινε από τη δικτατορία, βαθιά τραυματισμένη από την τραγωδία της Κύπρου, και πως το ιδρυτικό κείμενο εξέφρασε το αίτημα ανάταξης της χώρας.
Ο πρώην πρωθυπουργός επισήμανε ότι κάθε γενιά δεν καλείται να επαναλάβει τις απαντήσεις του 1974, αλλά να αναμετρηθεί με τα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα: ποιος αποφασίζει για το μέλλον της χώρας, ποιος ελέγχει την εξουσία και τον πλούτο, ποιος ωφελείται από την ανάπτυξη και πώς ο πολίτης γίνεται πραγματικός πρωταγωνιστής της δημοκρατίας. Κατά τον κ. Παπανδρέου, οι μορφές εξάρτησης έχουν αλλάξει σε σχέση με το 1974· δεν εκφράζονται πια με πραξικοπήματα και τανκς, αλλά μέσα από τη συγκέντρωση πλούτου και ενημέρωσης, την πελατειακή λογική, την ενεργειακή και τεχνολογική εξάρτηση, καθώς και την ανεξέλεγκτη δύναμη μεγάλων πλατφορμών και αλγορίθμων.
Οι τέσσερις αρχές με «νέο περιεχόμενο»
Ο Γιώργος Παπανδρέου ανέλυσε πώς οι τέσσερις θεμελιώδεις αρχές της Διακήρυξης αποκτούν σήμερα διαφορετικό νόημα. Η εθνική ανεξαρτησία, εξήγησε, σημαίνει πλέον δημοκρατική αυτονομία, δηλαδή μια Ελλάδα που αποφασίζει για το μέλλον της μέσα σε μια ισχυρή και δημοκρατική Ευρώπη, χωρίς υποταγή σε οικονομικά ολιγοπώλια ή ενεργειακούς εκβιασμούς, με σταθερή προσήλωση σε δίκαιη λύση του Κυπριακού. Η λαϊκή κυριαρχία, πρόσθεσε, ταυτίζεται σήμερα με το κράτος δικαίου χωρίς εξαιρέσεις, την ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, την ελεύθερη ενημέρωση και τη διαφάνεια, καθώς και με την ανάγκη τα προσωπικά δεδομένα και η Τεχνητή Νοημοσύνη να υπηρετούν τον άνθρωπο και όχι ιδιωτικά συμφέροντα.
Όσον αφορά την κοινωνική απελευθέρωση, ο πρώην πρωθυπουργός τη συνέδεσε με αξιοπρεπή εργασία, προσιτή κατοικία, ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, σύγχρονη παιδεία και δίκαιη πράσινη μετάβαση με την κοινωνία συμμέτοχη. Για τη δημοκρατική διαδικασία, τόνισε την ανάγκη μετάβασης από τον συγκεντρωτισμό στη συμμετοχή, ώστε ο πολίτης να γίνει συνδιαμορφωτής των αποφάσεων και όχι απλός ψηφοφόρος κάθε τέσσερα χρόνια. Έκλεισε τη δήλωσή του τονίζοντας ότι το ΠΑΣΟΚ δεν γεννήθηκε ως μηχανισμός διαχείρισης εξουσίας, αλλά ως κίνημα που έφερε στο προσκήνιο όσους βρίσκονταν στο περιθώριο, χαρακτηρίζοντας τη Διακήρυξη «διαρκή υπόσχεση προς τον ελληνικό λαό» που δεν ανήκει σε κανέναν αποκλειστικά.
Το ιστορικό πλαίσιο της Διακήρυξης
Το κείμενο της Διακήρυξης γράφτηκε το 1974 στο Μόναχο, ύστερα από εντολή του ιδρυτή του ΠΑΚ Ανδρέα Παπανδρέου σε εννέα άτομα από το Γραφείο Εθνικού Συμβουλίου και το ΚΕΜΕΔΙΑ, με τη συμμετοχή οργανώσεων του ΠΑΚ από τη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Το αρχικό σχέδιο, όπως έχει αναφερθεί, ενσωμάτωνε διαφορετικά ρεύματα της εποχής, από αγωνιστές κατά της Δικτατορίας έως τμήματα του προδικτατορικού πολιτικού σκηνικού. Φέτος, το ΠΑΣΟΚ γιόρτασε την επέτειο στην Κρήτη, με τον πρόεδρο του κόμματος Νίκο Ανδρουλάκη να επιλέγει ιδιαίτερο τρόπο ανάδειξης της Διακήρυξης για τη φετινή επέτειο.
