Μια απλή εξέταση αίματος που μπορεί να αποκαλύψει έναν καρκίνο πριν καν εμφανιστεί το παραμικρό σύμπτωμα ακούγεται, εκ πρώτης όψεως, σαν αυτονόητη λύση για κάθε άνδρα. Στην πραγματικότητα, όμως, το θέμα είναι πολύ πιο περίπλοκο απ’ όσο φαίνεται. Ο Μάικελ Σεκέρες, επικεφαλής του Τμήματος Αιματολογίας και καθηγητής Ιατρικής στο Sylvester Comprehensive Cancer Center του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, εξηγεί σε άρθρο του στην Washington Post γιατί οι γιατροί δεν συστήνουν απλόχερα σε όλους τους άνδρες τακτικό έλεγχο PSA. Το αυξημένο PSA δεν σημαίνει πάντα καρκίνο, ενώ ακόμη κι όταν εντοπιστεί καρκίνος, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χρειάζεται άμεση θεραπεία.
Υψηλή ευαισθησία, χαμηλή ειδικότητα
Σύμφωνα με τον Δρ. Σεκέρες, η εξέταση PSA διαθέτει ευαισθησία που ξεπερνά το 90%, γεγονός που της επιτρέπει να εντοπίζει τους περισσότερους άνδρες που πράγματι νοσούν. Ωστόσο, η ειδικότητά της είναι πολύ χαμηλότερη, κάτι που σημαίνει ότι ένα ύποπτο αποτέλεσμα καταλήγει συχνά να είναι ψευδώς θετικό. Σε μελέτη προσυμπτωματικού ελέγχου που περιελάμβανε πάνω από 37.000 άνδρες, περίπου 5.000 εμφάνισαν αυξημένο PSA και παραπέμφθηκαν σε βιοψία. Από αυτούς, περισσότεροι από τα δύο τρίτα τελικά δεν είχαν καρκίνο του προστάτη. Παράλληλα, για να αποτραπεί ένας και μόνο θάνατος από τη νόσο, χρειάστηκε να κληθούν για έλεγχο 456 άνδρες — αριθμός που δείχνει πόσο δύσκολη είναι η ισορροπία ανάμεσα σε όφελος και περιττή παρέμβαση.
Το ρίσκο της υπερδιάγνωσης
Το βασικό δίλημμα, όπως το περιγράφει ο Δρ. Σεκέρες, είναι ότι το PSA μπορεί να αποκαλύψει όγκους που πιθανότατα δεν θα εξελίσσονταν ποτέ σε κάτι απειλητικό για τη ζωή του ασθενούς. Αναλύσεις που επικαλείται ο ίδιος εκτιμούν ότι η υπερδιάγνωση αφορά περίπου το 20% έως 50% των καρκίνων που εντοπίζονται μέσω προσυμπτωματικού ελέγχου. Σε αυτό το πλαίσιο, η υπερδιάγνωση μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε υπερθεραπεία, δηλαδή σε χειρουργικές επεμβάσεις ή ακτινοθεραπείες που δεν ήταν πραγματικά αναγκαίες. Οι θεραπείες αυτές, ωστόσο, δεν είναι χωρίς κόστος για τον ασθενή, καθώς ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες, όπως ακράτεια ούρων και στυτική δυσλειτουργία, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.
Τι δείχνει η βρετανική μελέτη 15 ετών
Για να τεκμηριώσει το επιχείρημά του, ο Δρ. Σεκέρες αναφέρεται σε μια βρετανική μελέτη με περισσότερους από 1.600 άνδρες με εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες, ακολουθώντας αντίστοιχα χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία ή απλή ενεργή παρακολούθηση χωρίς άμεση θεραπεία. Μετά από 15 χρόνια παρακολούθησης, η θνησιμότητα από καρκίνο του προστάτη παρέμεινε χαμηλή και σχεδόν ίδια και στις τρεις ομάδες. Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι για αρκετούς άνδρες η επιθετική θεραπεία δεν προσφέρει απαραίτητα καλύτερη επιβίωση σε σχέση με τη στενή παρακολούθηση.
Το συμπέρασμα του ογκολόγου δεν είναι ότι το PSA πρέπει να αποφεύγεται, αλλά ότι κάθε άνδρας οφείλει να συζητά με τον γιατρό του τα προσωπικά οφέλη και τους κινδύνους πριν αποφασίσει να κάνει την εξέταση. Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και η γενικότερη κατάσταση υγείας παίζουν καθοριστικό ρόλο στο αν το PSA θα αποβεί χρήσιμο εργαλείο έγκαιρης διάγνωσης ή αν θα οδηγήσει σε μια σειρά περιττών, αγχωτικών και δυνητικά επιβλαβών εξετάσεων.
