Είκοσι πέντε χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, που κόστισαν τη ζωή σε σχεδόν 3.000 ανθρώπους στις ΗΠΑ. Τρομοκράτες της Αλ Κάιντα έριξαν αεροσκάφη στους Δίδυμους Πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη και στο Πεντάγωνο, στην Ουάσινγκτον, πυροδοτώντας δεκαετίες πολέμου. Το σοκ της 11ης Σεπτεμβρίου ξεπέρασε τα σύνορα των ΗΠΑ και συγκλόνισε ολόκληρο τον κόσμο, διαμορφώνοντας βαθιά την αντίληψη του πλανήτη για την τρομοκρατία και την εξωτερική πολιτική.
Τι έγινε εκείνο το πρωινό
Στις 8:46 π.μ. τοπική ώρα στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, ένα αεροσκάφος που είχε καταληφθεί από μέλη της Αλ Κάιντα χτύπησε το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου. Ανάμεσα στους ανθρώπους που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι ήταν και ο Μάικλ Χίνγκσον, τυφλός από τη γέννησή του, ο οποίος στεκόταν στον βόρειο πύργο μαζί με τον συνάδελφό του Ντέιβιντ Φρανκ. Ο ίδιος θυμάται πως το κτίριο σείστηκε και άρχισε να γέρνει, ενώ οι δύο άνδρες πίστεψαν αρχικά ότι θα έπεφταν από ύψος 78 ορόφων. Ο σκύλος-οδηγός του Χίνγκσον, ένα Λαμπραντόρ Ρετρίβερ με το όνομα Ροζέλ, τον καθοδήγησε μέσα από το στενό κλιμακοστάσιο μέχρι το ισόγειο, βοηθώντας τον να διαφύγει με ασφάλεια.
Η ίδια μέρα γέννησε και μία από τις πιο συγκλονιστικές εικόνες της σύγχρονης ιστορίας, γνωστή ως «Falling Man» («Ο Άνθρωπος που πέφτει»). Τη φωτογραφία τράβηξε ο φωτογράφος του Associated Press, Richard Drew, στις 9:41:15 το πρωί, απεικονίζοντας έναν άνδρα να πέφτει με το κεφάλι προς τα κάτω από έναν από τους πύργους. Η εικόνα προκάλεσε τόσο έντονες αντιδράσεις που αρκετές εφημερίδες, μεταξύ αυτών και οι New York Times, σταμάτησαν να τη δημοσιεύουν λίγες ημέρες αργότερα. Έχουν περάσει 25 χρόνια, όμως η ταυτότητα του άνδρα στη φωτογραφία παραμένει αβέβαιη.
Πώς η μνήμη της τραγωδίας αλλάζει με τον χρόνο
Για τη σημερινή γενιά, η 11η Σεπτεμβρίου είναι πλέον ένα ιστορικό γεγονός που συνέβη πριν καν γεννηθούν. Ο Άλεξ Μπρέιθγουεϊτ, σήμερα διευθυντής της Σχολής Διακυβέρνησης και Δημόσιας Πολιτικής του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, βρισκόταν στο πρώτο έτος του μεταπτυχιακού του στις ΗΠΑ όταν κατέρρευσαν οι Δίδυμοι Πύργοι. Όπως εξηγεί, όταν άρχισε να διδάσκει το 2006, το μάθημά του για την τρομοκρατία ήταν ουσιαστικά ένα μάθημα αποκλειστικά για την 11η Σεπτεμβρίου. Σήμερα, όμως, το γεγονός δεν αποτελεί πλέον το βασικό σημείο αναφοράς για τους φοιτητές του, οι οποίοι το αντιλαμβάνονται ως σημαντικό αλλά μακρινό ιστορικό ορόσημο.
Στην Ελλάδα, τη σημερινή επέτειο τίμησε με τον δικό του τρόπο και ο γνωστός σκιτσογράφος Αρκάς, ο οποίος δημοσίευσε ένα λιτό αλλά συμβολικό σκίτσο με μια φιγούρα να πέφτει ανάποδα, συνοδευόμενη από τη φράση «Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν γίνονται ποτέ παρελθόν».
Η προειδοποίηση της MI5 για το επόμενο «στρατηγικό σοκ»
Με αφορμή τη συμπλήρωση των 25 ετών, ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών MI5, Κεν ΜακΚάλουμ, δημοσίευσε άρθρο γνώμης στην εφημερίδα Independent, τονίζοντας ότι οι μυστικές υπηρεσίες δεν πρέπει να παραμένουν προσκολλημένες σε απειλές του παρελθόντος. Όπως έγραψε χαρακτηριστικά, «το επόμενο στρατηγικό σοκ, εξ ορισμού, δεν θα μοιάζει με το προηγούμενο» και «μπορεί να διαμορφώνεται ήδη κάπου όπου δεν κοιτάζουμε ακόμη». Ο ΜακΚάλουμ επισήμανε ότι η Αλ Κάιντα, παρότι αποδυναμωμένη, παραμένει απειλή, κάτι που επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από μια ισλαμιστική συνωμοσία που απετράπη στο Μάντσεστερ και προέβλεπε επιθέσεις εναντίον της εβραϊκής κοινότητας της περιοχής.
Η MI5 βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη και με νέες μορφές απειλής, από κρατικά υποστηριζόμενες δολιοφθορές μέχρι κυβερνοεπιθέσεις σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Σε αντίθεση με το 2001, πολλά κρίσιμα συστήματα βρίσκονται πλέον στα χέρια του ιδιωτικού τομέα, γεγονός που απαιτεί συντονισμένη συνεργασία κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και ακαδημαϊκής κοινότητας για την κάλυψη τυχόν τρωτών σημείων της υποδομής.
