Η ξαφνική είδηση για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη σε ιδιωτικό ιατρείο στο Κολωνάκι έφερε στο προσκήνιο και το ζήτημα των τίτλων σπουδών της γιατρού που τον παρακολουθούσε, η οποία διαφημίζει μεταπτυχιακό στην «κβαντική ιατρική» από πανεπιστήμιο της Χαβάης. Μέσα σε αυτό το κλίμα έντονου δημόσιου ενδιαφέροντος, η Ένωση Ελλήνων Φυσικών εξέδωσε δελτίο Τύπου λίγο πριν από την κηδεία του τραγουδιστή, με στόχο να αποσαφηνίσει τι πραγματικά σημαίνει ο επιστημονικός όρος «κβαντικό» και να καταγγείλει την κατάχρησή του στη δημόσια συζήτηση. Όπως τονίζει η Ένωση, όροι όπως «κβαντική ιατρική» και «κβαντική θεραπεία» δεν έχουν καμία επιστημονική βάση και χαρακτηρίζονται ρητά ως «ανυπόστατοι». Η παρέμβαση αυτή θεωρήθηκε αναγκαία, καθώς η σύγχυση γύρω από την επιστημονική ορολογία επιτρέπει σε αμφιλεγόμενες πρακτικές να παρουσιάζονται ως τεκμηριωμένη ιατρική.
Τι σημαίνει πραγματικά ο όρος «κβαντικό»
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών, ως κβαντικό φαινόμενο ορίζεται εκείνο που έχει παρατηρηθεί πειραματικά και ερμηνεύεται μέσα στο αυστηρό μαθηματικό πλαίσιο της κβαντικής φυσικής, μιας επιστήμης που αναπτύχθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα. Στα φαινόμενα αυτά περιλαμβάνονται η θερμική ακτινοβολία, η ακτινοβολία ατόμων και μορίων, η κυματική συμπεριφορά της ύλης, το φαινόμενο σήραγγος και η κβαντική διεμπλοκή. Οι φυσικοί υπενθυμίζουν ότι οι προβλέψεις της κβαντικής θεωρίας έχουν επαληθευτεί με εξαντλητικές και συστηματικές παρατηρήσεις εδώ και δεκαετίες. Στα τέλη του 20ού αιώνα, η δυνατότητα κωδικοποίησης πληροφορίας σε επίπεδο ατόμου οδήγησε σε πρακτικές εφαρμογές, όπως οι κβαντικοί υπολογιστές, το κβαντικό διαδίκτυο και η κβαντική επικοινωνία, εξελίξεις που έχουν καθιερωθεί διεθνώς ως η «2η Κβαντική Επανάσταση», με σημαντικές εφαρμογές στη βιολογία, στην ιατρική και στην επεξεργασία γνώσης. Η Ένωση διευκρινίζει ότι ο οραματισμός και η δημιουργική φαντασία είναι μεν χρήσιμα στην επιστήμη, δεν υποκαθιστούν όμως ποτέ την επίμοχθη και συστηματική επιστημονική έρευνα.
Ο μύθος της «κβαντικής ιατρικής» και ο Ντίπακ Τσόπρα
Η Ένωση Ελλήνων Φυσικών επισημαίνει ότι όροι όπως «κβαντική ιατρική», «κβαντική θεραπεία» και «κβαντική συνείδηση» εισήχθησαν το 1989 στις Ηνωμένες Πολιτείες από τον Ντίπακ Τσόπρα. Παρότι οι απόψεις του κέρδισαν αρχικά το ενδιαφέρον του κοινού ως «πρωτοποριακές», αποδείχθηκε στη συνέχεια ότι στερούνται κάθε επιστημονικής τεκμηρίωσης. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο ίδιος ο Τσόπρα παραδέχθηκε το 2007 πως χρησιμοποίησε τον όρο «κβαντική ιατρική» ως λογοτεχνική μεταφορά, χωρίς καμία πραγματική σχέση με την κβαντική φυσική όπως τη γνωρίζει η επιστήμη. Η αντίδραση της επιστημονικής κοινότητας ήταν έντονη: η Αμερικανική Ένωση Φυσικών του απένειμε το 1998 το «βραβείο Ig Nobel», μια διάκριση που δίνεται ειρωνικά σε ατεκμηρίωτες θεωρίες που αποκτούν δημοσιότητα, με στόχο τη γελοιοποίηση και την αποδόμησή τους στα μάτια της επιστημονικής κοινότητας.
Το αμφιλεγόμενο «Κβαντικό Πανεπιστήμιο» της Χαβάης
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ίδρυμα από το οποίο η γιατρός του Μαζωνάκη διατείνεται ότι απέκτησε τον μεταπτυχιακό της τίτλο. Το λεγόμενο «Κβαντικό Πανεπιστήμιο» στη Χαβάη απονέμει «πτυχία» που, όπως τονίζει η Ένωση Ελλήνων Φυσικών, δεν αναγνωρίζονται διεθνώς από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Το γνωστό καναδικό Πανεπιστήμιο McGill έχει ήδη επισημάνει δημόσια ότι το εν λόγω ίδρυμα κάνει κατάχρηση της φυσικής επιστήμης με σκοπό την εκπαίδευση αυτού που περιγράφεται ως «ψευτογιατρών». Η ανακοίνωση της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών έρχεται, επομένως, να θέσει ένα σαφές όριο ανάμεσα στην πραγματική επιστήμη και σε πρακτικές που εκμεταλλεύονται την επιστημονική ορολογία για να αποκτήσουν κύρος στα μάτια του κοινού.
Η υπόθεση του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε, έτσι, στο φως της δημοσιότητας ένα ζήτημα που η επιστημονική κοινότητα θεωρούσε από καιρό προβληματικό, φέρνοντας στο προσκήνιο τη συζήτηση για τα όρια ανάμεσα στην τεκμηριωμένη ιατρική πρακτική και σε αμφιλεγόμενες θεωρίες που δανείζονται όρους από τη σύγχρονη φυσική χωρίς κανένα επιστημονικό υπόβαθρο. Παράλληλα, η δημόσια παρέμβαση της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η επιστημονική ορολογία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ανεξέλεγκτα, ιδίως όταν αφορά ζητήματα υγείας και εμπιστοσύνης του κοινού προς τους θεράποντες γιατρούς.
