Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανεβαίνει σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου, στο βήμα της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο για την ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Πρόκειται για την έκτη συνολικά παρέμβαση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη δεύτερη στη δεύτερη θητεία της. Η ομιλία γίνεται σε ένα ιδιαίτερα ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να εισέρχεται στο πέμπτο έτος και την ασφάλεια της Ευρώπης να βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος.
Η Κατάσταση της Ένωσης: ανταγωνιστικότητα, άμυνα και μεταναστευτικό
Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να δώσει έμφαση στην ανταγωνιστικότητα και την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία, με αναφορές στη βιομηχανία, την καινοτομία, την τεχνητή νοημοσύνη και τη μείωση της γραφειοκρατίας. Η Επιτροπή παρουσιάζει ως επιτεύγματα της τρέχουσας θητείας τον οδικό χάρτη «One Europe, One Market», τον Industrial Accelerator Act και το EU Inc., το νέο πλαίσιο εταιρικών κανόνων. Στον ενεργειακό τομέα αναμένεται να αναδειχθούν βήματα μείωσης των εξαρτήσεων μέσω του European Grids Package και της πρωτοβουλίας Energy Highways, ενώ στο εμπόριο η Κομισιόν επικαλείται νέες συμφωνίες από τον Ινδο-Ειρηνικό έως τη Λατινική Αμερική.
Στο μεταναστευτικό αναμένονται από τις πιο ευαίσθητες αναφορές της ομιλίας, καθώς η Επιτροπή εξετάζει νομικά εργαλεία για την ταχύτερη αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων, μεταξύ άλλων την ιδέα της «ομαδικής επιστροφής». Στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί δείχνουν ότι για την τρέχουσα θητεία της η Επιτροπή έχει ανακοινώσει συνολικά 423 πρωτοβουλίες, εκ των οποίων έχουν ήδη υιοθετηθεί 105 προτάσεις, με αισθητή επιτάχυνση το τελευταίο εξάμηνο. Ακόμη 200 προτάσεις εκκρεμούν προς έγκριση από τα ευρωπαϊκά όργανα, με τις 155 να προχωρούν κανονικά και 21 να έχουν κολλήσει στη διαδικασία. Η πρώτη προτεραιότητα, αυτή της ανταγωνιστικότητας, περιλαμβάνει 211 πρωτοβουλίες, εκ των οποίων οι 47 έχουν ήδη εγκριθεί.
Ενίσχυση της άμυνας και στήριξη προς την Ουκρανία
Ιδιαίτερο βάρος στην ομιλία αναμένεται να πάρει η άμυνα. Η Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει τον Χάρτη Αμυντικής Ετοιμότητας με ορίζοντα το 2030 και προτείνει πέντε νέα μεγάλης κλίμακας αμυντικά έργα. Έχει επίσης συμφωνηθεί χρηματοδότηση δανείου έως 90 δισεκατομμύρια ευρώ για την Ουκρανία για τα έτη 2026 και 2027, ενώ τον Ιούλιο υπογράφηκε με το Κίεβο νέα εταιρική σχέση στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας. Η Ένωση έχει προχωρήσει επιπλέον στη δημιουργία συμμαχίας με την Ουκρανία στον τομέα των drones, καθώς οι ρωσικές παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Πολωνίας και της Ρουμανίας έχουν εντείνει το κλίμα ανησυχίας στην ήπειρο.
Εντός του τρέχοντος έτους, οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες αναμένεται να αγγίξουν τα 454 δισεκατομμύρια ευρώ. Το χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE έχει ήδη ενεργοποιηθεί, ξεκλειδώνοντας δάνεια ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ έχει εγκριθεί και το πρόγραμμα αμυντικής βιομηχανίας EDIP, ύψους 1,5 δισεκατομμυρίου ευρώ. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν τη σταδιακή μετατόπιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία σε ζητήματα ασφάλειας και άμυνας.
Το αγκάθι του προϋπολογισμού και η διεύρυνση
Παράλληλα με την ομιλία, στο προσκήνιο παραμένουν οι διαπραγματεύσεις για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέρχεται συνολικά σε 1,763 τρισεκατομμύρια ευρώ, ωστόσο οι ευρωβουλευτές απορρίπτουν το ποσό και ζητούν αύξηση της τάξης του 10%. Η πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κάνει λόγο για συνολικό ΠΔΠ ύψους 1,938 τρισεκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων 1,788 δισεκατομμύρια θα κατευθυνθούν σε ευρωπαϊκά προγράμματα και 149,3 δισεκατομμύρια ευρώ στην αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU. Η έκθεση Ντράγκι έχει ήδη επισημάνει ότι η Ευρώπη χρειάζεται ετήσιες επενδύσεις έως 800 δισεκατομμύρια ευρώ προκειμένου να μη μείνει πίσω σε ανταγωνιστικότητα.
Στο πλαίσιο των γεωπολιτικών εξελίξεων, η διεύρυνση της Ένωσης αποκτά νέα δυναμική, με το Μαυροβούνιο να στοχεύει στο κλείσιμο όλων των διαπραγματευτικών κεφαλαίων. Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να τοποθετηθεί και για το ζήτημα αυτό, καθώς η διεύρυνση θεωρείται πλέον από τις Βρυξέλλες ζήτημα γεωπολιτικής σημασίας και όχι απλώς τεχνική διαδικασία ένταξης.
Τι ακολουθεί
Μετά την ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης θα ακολουθήσει πολιτικός διάλογος με τους ευρωβουλευτές, ενώ το ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής θα παρουσιαστεί τον Οκτώβριο. Μέχρι τότε, οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό και τα ανοιχτά ζητήματα άμυνας και μεταναστευτικού αναμένεται να παραμείνουν στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας.
