Ένας νέος νόμος για τις κληρονομιές τέθηκε σε ισχύ σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 2026, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η περιουσία στην Ελλάδα. Ο νόμος 5303/2026 περιορίζει την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη του θανόντος και εισάγει διαφορετικούς κανόνες για διαθήκες, συζύγους και παιδιά. Η ημερομηνία θανάτου του κληρονομούμενου καθορίζει πλέον ποιο καθεστώς θα εφαρμοστεί, δημιουργώντας ουσιαστικά δύο ταχύτητες στο κληρονομικό δίκαιο.
Διαβάστε επίσης: Η Βουλή ψηφίζει τη συνταγματική αναθεώρηση, στάση εργασίας
Περιορισμένη ευθύνη για χρέη από σήμερα
Οι περισσότερες διατάξεις του νέου νόμου εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα. Αυτό σημαίνει ότι δύο κατά τα άλλα όμοιες υποθέσεις μπορούν πλέον να έχουν εντελώς διαφορετική κατάληξη, ανάλογα με το πότε επήλθε ο θάνατος. Σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, μια κληρονομιά περιλαμβάνει ακίνητο αξίας 180.000 ευρώ και χρέη 250.000 ευρώ προς τράπεζες, την Εφορία και άλλους πιστωτές.
Εάν ο θάνατος είχε επέλθει έως τις 15 Σεπτεμβρίου, ίσχυε το προηγούμενο καθεστώς, όπου χωρίς αποποίηση ή αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, η ευθύνη για τις οφειλές μπορούσε να επεκταθεί ακόμη και στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου. Με τον νέο νόμο, για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου και μετά, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται καταρχήν με τα δικά του περιουσιακά στοιχεία. Οι πιστωτές μπορούν να στραφούν μόνο στην κληρονομιαία περιουσία και δεν έχουν πλέον τη δυνατότητα να αναζητήσουν από τον κληρονόμο τη διαφορά των 70.000 ευρώ που προκύπτει στο συγκεκριμένο παράδειγμα. Η προστασία αυτή, ωστόσο, δεν είναι απόλυτη, καθώς χάνεται εάν ο κληρονόμος διαχειρίζεται και διαθέτει ελεύθερα την κληρονομιά ή παραβιάζει τους νέους κανόνες, διαθέτοντας περιουσιακά στοιχεία χωρίς τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Νέα ποσοστά για σύζυγο και παιδιά στις κληρονομιές
Ο νέος νόμος αλλάζει σημαντικά και τη μερίδα που αναλογεί στον επιζώντα σύζυγο όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Σε καθαρή κληρονομιαία περιουσία 300.000 ευρώ, με δικαιούχους έναν σύζυγο και ένα παιδί, ο σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της περιουσίας, δηλαδή 100.000 ευρώ, ενώ το παιδί κληρονομεί τα υπόλοιπα 200.000 ευρώ. Με το προηγούμενο καθεστώς, ο σύζυγος θα ελάμβανε το ένα τέταρτο, δηλαδή 75.000 ευρώ, και το παιδί 225.000 ευρώ. Στην πράξη, η αλλαγή μεταφέρει 25.000 ευρώ από τη μερίδα του παιδιού προς τον σύζυγο. Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο ένα τέταρτο και το υπόλοιπο μοιράζεται ισόποσα μεταξύ των παιδιών.
Αλλαγές φέρνει ο νόμος και στην περίπτωση της διαθήκης που αποκλείει κάποιο παιδί. Σε ένα ακόμη παράδειγμα, γονέας με δύο παιδιά αφήνει με διαθήκη ακίνητο αξίας 300.000 ευρώ αποκλειστικά στο πρώτο παιδί. Χωρίς διαθήκη, κάθε παιδί θα κληρονομούσε περιουσία αξίας 150.000 ευρώ, επομένως η νόμιμη μοίρα του παιδιού που αποκλείστηκε ανέρχεται στο μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του, δηλαδή σε 75.000 ευρώ. Με τον νέο νόμο, το παιδί που έμεινε εκτός διαθήκης δεν γίνεται πλέον αυτομάτως συγκύριος κατά 25% στο ακίνητο. Αποκτά αντ’ αυτού χρηματική απαίτηση 75.000 ευρώ απέναντι στο παιδί που κληρονόμησε το ακίνητο, το οποίο διατηρεί κατά κανόνα την κυριότητα, αλλά οφείλει να βρει τα χρήματα για να το αποζημιώσει. Σε ειδικές περιστάσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει, αντί χρηματικής καταβολής, την απόδοση περιουσιακού στοιχείου ή ποσοστού της κληρονομιάς αντίστοιχης αξίας.
Δύο ταχύτητες στο κληρονομικό δίκαιο
Η βασική διαφοροποίηση του νόμου 5303/2026 είναι ότι δημιουργεί δύο παράλληλα καθεστώτα κληρονομιάς, ανάλογα με την ημερομηνία θανάτου. Νομικοί και συμβολαιογράφοι θα πρέπει πλέον να εξετάζουν προσεκτικά πότε επήλθε ο θάνατος του κληρονομούμενου προτού προχωρήσουν σε αποδοχή ή αποποίηση κληρονομιάς, καθώς το αποτέλεσμα μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το πότε συνέβη ο θάνατος. Η αλλαγή αυτή αφορά χιλιάδες οικογένειες που θα κληθούν τα επόμενα χρόνια να διαχειριστούν κληρονομικές υποθέσεις, τόσο ως προς την προστασία της προσωπικής τους περιουσίας από χρέη όσο και ως προς τα ποσοστά που τους αναλογούν.
