Ένα νέο κύμα ψηφιακού ελέγχου εξαπλώνεται στη Ρωσία, όπου εκατομμύρια πολίτες χρησιμοποιούν πλέον την εφαρμογή Max, μια λεγόμενη «super-app» που συνδυάζει μηνύματα, ψηφιακές πληρωμές και πρόσβαση σε κρατικές υπηρεσίες. Η εξέλιξη έρχεται τη στιγμή που η χώρα διεξάγει τις πρώτες κοινοβουλευτικές εκλογές από την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία το 2022, με τους πολίτες να προσέρχονται στις κάλπες από την Παρασκευή έως την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου για να εκλέξουν τα μέλη της Κρατικής Δούμας. Νέα έρευνα την οποία επικαλείται ο Guardian αποκαλύπτει ότι η εφαρμογή Max διαθέτει εκτεταμένες δυνατότητες παρακολούθησης των χρηστών της.
Διαβάστε επίσης: Οι εκλογές στη Ρωσία στηρίζουν τη Δούμα του Πούτιν
Τι είναι η εφαρμογή Max
Η εφαρμογή Max αποτελεί προϊόν της VKontakte, της μεγαλύτερης ρωσικής εταιρείας κοινωνικής δικτύωσης, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με το ρωσικό κράτος. Κατά πληροφορίες, ο Βλαντίμιρ Πούτιν διαθέτει έμμεση συμμετοχή στην εταιρεία. Με το χαρακτηριστικό μωβ-μπλε εικονίδιό της, η εφαρμογή προβάλλεται από τις ρωσικές αρχές ως «πατριωτική» εναλλακτική στις δημοφιλείς πλατφόρμες Telegram και WhatsApp. Γνωστοί καλλιτέχνες και δημόσια πρόσωπα συμμετείχαν στην προώθησή της, με αποτέλεσμα η εφαρμογή Max να γίνει φέτος το καλοκαίρι η δημοφιλέστερη υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων στη Ρωσία.
Το μοντέλο της εφαρμογής ακολουθεί τη λογική της ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας, στο εσωτερικό της οποίας λειτουργούν δεκάδες μικροεφαρμογές για καθημερινές ανάγκες, από τραπεζικές συναλλαγές έως επικοινωνία και πρόσβαση σε κρατικές υπηρεσίες. Το σύστημα θυμίζει το κινεζικό WeChat, ωστόσο ενώ στην Κίνα τέτοιες υποδομές αναπτύχθηκαν σταδιακά επί δεκαετίες, στη Ρωσία η Max επεκτάθηκε με μεγάλη ταχύτητα σε μια κοινωνία που μέχρι πρόσφατα είχε πολύ πιο ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Ευρήματα για παρακολούθηση και αντιδράσεις ερευνητών
Η Ρόγια Ενσαφί, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, υποστήριξε ότι η εφαρμογή Max μπορεί να λειτουργεί ως «πίσω πόρτα» προς ολόκληρο το οικοσύστημα των μικροεφαρμογών που είναι εγκατεστημένες στη συσκευή του χρήστη. «Μελετούμε την κλιμάκωση του ελέγχου του διαδικτύου στη Ρωσία εδώ και μία δεκαετία. Αυτό που προσφέρει η Max είναι η πιο έξυπνη αλλά και η πιο τρομακτική τακτική που μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυταρχικές κυβερνήσεις για την παρακολούθηση των πολιτών τους», ανέφερε η ίδια, προσθέτοντας ότι η εφαρμογή θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για ψηφιακό αυταρχισμό και σε άλλες χώρες.
Η ερευνητική ομάδα, εξετάζοντας τη ρωσική έκδοση της εφαρμογής, διαπίστωσε ότι η Max μπορεί να λαμβάνει στιγμιότυπα οθόνης της συσκευής χωρίς ενημέρωση του χρήστη, ακόμη και από το περιεχόμενο των μικροεφαρμογών. Παράλληλα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή έχει πρόσβαση σε δεδομένα που αποθηκεύονται στις μικροεφαρμογές, όπως μηνύματα και πληροφορίες πληρωμών, ενώ κάνουν λόγο και για δυνατότητα πλαστοπροσωπίας του χρήστη. Ακόμη πιο σοβαρός είναι ο ισχυρισμός ότι η Max μπορεί να εισάγει κώδικα στις μικροεφαρμογές της, μια δυνατότητα που ενισχύει τις ανησυχίες για τον βαθμό ελέγχου που ασκείται πάνω στους χρήστες.
Οι εκλογές της Δούμας και το πολιτικό πλαίσιο
Η εξάπλωση της εφαρμογής Max συμπίπτει με τη διεξαγωγή των εκλογών για την Κρατική Δούμα, την κάτω Βουλή του ρωσικού κοινοβουλίου, οι οποίες γίνονται σε μια περίοδο που η Ρωσία αντιμετωπίζει επιβράδυνση της οικονομίας και επιθέσεις με drones από την Ουκρανία εναντίον διυλιστηρίων και αποθηκών. Σύμφωνα με ανάλυση του Al Jazeera, το κυβερνών κόμμα Ενωμένη Ρωσία, που υποστηρίζει τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, αναμένεται να διατηρήσει την κυρίαρχη θέση του, όπως έγινε και στις εκλογές του 2021 όταν κέρδισε πάνω από τα δύο τρίτα των εδρών. Επικεφαλής του ψηφοδελτίου του κόμματος βρίσκονται ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, κορυφαίος διπλωμάτης της Ρωσίας εδώ και 22 χρόνια, και ο δήμαρχος της Μόσχας Σεργκέι Σομπιάνιν.
Η ψηφοφορία εκτείνεται σε τρεις ημέρες, από την Παρασκευή έως την Κυριακή, με στόχο την αύξηση της συμμετοχής των 111 εκατομμυρίων εκλογέων, και περιλαμβάνει τις περιοχές της Ουκρανίας που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή. Παράλληλα με τις βουλευτικές εκλογές, οι ψηφοφόροι σε 11 περιφέρειες θα εκλέξουν τους κυβερνήτες τους, ενώ σε 39 περιφέρειες θα εκλέξουν τα μέλη των περιφερειακών νομοθετικών σωμάτων. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι, καθώς δεν υπάρχει πραγματική αντιπολίτευση στις εκλογές, το αποτέλεσμα είναι σε μεγάλο βαθμό προκαθορισμένο, ενώ οι ρωσικές αρχές παρουσιάζουν τη διαδικασία ως ευκαιρία για τους ψηφοφόρους να εκφράσουν τη γνώμη τους.
