Πριν από 101 χρόνια, στις 20 Σεπτεμβρίου 1925, ο Φώτης Γιαγκούλας έπεφτε νεκρός στον Όλυμπο, έπειτα από μια πολύωρη και σκληρή συμπλοκή με άνδρες της τότε χωροφυλακής. Η επιχείρηση που εξελίχθηκε στην τοποθεσία Κλεφτόβρυση έκλεισε οριστικά ένα από τα πιο πολυσυζητημένα κεφάλαια της ελληνικής «ληστοκρατίας» των αρχών του 20ού αιώνα. Ο θάνατός του, βίαιος και θεαματικός, δεν σταμάτησε όμως τον μύθο γύρω από το πρόσωπό του· αντίθετα, τον ενίσχυσε. Εφημερίδες, λαϊκά αναγνώσματα, τραγούδια και προφορικές αφηγήσεις τον μετέτρεψαν άλλοτε σε αιμοσταγή κακοποιό και άλλοτε σε έναν ιδιότυπο «Ρομπέν των Δασών» που, σύμφωνα με τις ιστορίες που κυκλοφορούσαν, βοηθούσε τους φτωχούς και απέδιδε τη δική του δικαιοσύνη με το μαχαίρι που πάντα κουβαλούσε.
Τα πρώτα χρόνια στα Σέρβια Κοζάνης
Ο Φώτης Γιαγκούλας γεννήθηκε στο ορεινό χωριό Μεταξά, κοντά στα Σέρβια Κοζάνης. Ακόμη και η ακριβής χρονολογία γέννησής του παραμένει αβέβαιη έως σήμερα. Ο συγγραφέας και ερευνητής Νίκος Τάχατος, μιλώντας στην ΕΡΤ, ανέφερε πως αρκετοί μελετητές τοποθετούν τη γέννησή του γύρω στο 1894, ενώ άλλες πηγές την εντοπίζουν πιο κοντά στο 1900 ή στο 1901. Σύμφωνα με την αφήγηση που παρουσίασε η ΕΡΤ, ο Γιαγκούλας έμεινε ορφανός από πατέρα σε μικρή ηλικία και εργάστηκε ως βοσκός για να επιβιώσει. Ωστόσο, ούτε αυτό το κομμάτι της ιστορίας του είναι ξεκάθαρο, καθώς μεταγενέστερη έρευνα που επικαλείται μαρτυρία του ίδιου του αδελφού του τον παρουσιάζει να προέρχεται, αντίθετα, από οικογένεια με σημαντική κτηνοτροφική περιουσία, σύμφωνα με δημοσίευμα του Kozani.tv.
Παράλληλα με τις αντικρουόμενες εκδοχές για την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του, υπάρχουν και μαρτυρίες ανθρώπων που τον γνώρισαν από κοντά. Φίλος του λήσταρχου είχε δηλώσει το 1982 στην ΕΡΤ ότι «έκλεβε τότε ο κόσμος, έκλεβε και αυτός», εξηγώντας πως σταδιακά όλες οι κλοπές της περιοχής άρχισαν να αποδίδονται στον Γιαγκούλα, ο οποίος, ως ορφανός χωρίς στήριξη, φέρεται να εξαναγκάστηκε σε αυτόν τον δρόμο. Ανάλογη εκδοχή είχε δώσει και ο Αθανάσιος Μουσαφειρόπουλος, κάτοικος του Πολύραχου όπου είχε μετακομίσει ο νεαρός τότε Γιαγκούλας, μιλώντας στην εκπομπή «Μηχανή του Χρόνου».
Πώς πέρασε στην παρανομία
Ο πραγματικός λόγος που ο Γιαγκούλας οδηγήθηκε στην παρανομία δεν έχει ποτέ εξακριβωθεί με βεβαιότητα, κάτι που άφησε χώρο για πολλαπλές εκδοχές να συνυπάρχουν στη λαϊκή μνήμη. Μία από τις πιο διαδεδομένες αφηγήσεις θέλει έναν αξιωματικό της χωροφυλακής να έχει προσβάλει ή να έχει κακοποιήσει μια ξαδέλφη του, με τον Γιαγκούλα να τον αναζητεί στη συνέχεια για να πάρει εκδίκηση. Σε αυτό το πλαίσιο, κάποιες εκδοχές αναφέρουν ακόμη και φήμες για προσωπική σχέση του ίδιου του λήσταρχου με τη συγκεκριμένη ξαδέλφη. Μια εντελώς διαφορετική εκδοχή, από την άλλη, τον θέλει να σκότωσε έναν βοσκό με τα ίδια του τα χέρια, έπειτα από παρεξήγηση σχετικά με τα βοσκοτόπια της περιοχής.
Κάθε επεισόδιο της ζωής του Γιαγκούλα φαίνεται να έχει περάσει από πολλά «χέρια» αφήγησης, με τους λαϊκούς μύθους να εμπλουτίζονται από γενιά σε γενιά, ώσπου τα πραγματικά γεγονότα να γίνονται δυσδιάκριτα μέσα στο θρύλο. Η σύγκρουσή του με τη χωροφυλακή, οι ιστορίες περί βοήθειας προς φτωχούς και ο βίαιος θάνατός του στην Κλεφτόβρυση του Ολύμπου συνέθεσαν τελικά έναν χαρακτήρα πολύ μεγαλύτερο από την ίδια του τη ζωή, έναν χαρακτήρα που εξακολουθεί, 101 χρόνια μετά, να τροφοδοτεί τη συζήτηση για το πού σταματά η ιστορία και πού ξεκινά ο θρύλος.
