Οκτώ χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τον θάνατο του Ζακ Κωστόπουλου, του 33χρονου ακτιβιστή που έχασε τη ζωή του το μεσημέρι της Παρασκευής 21 Σεπτεμβρίου 2018 στο κέντρο της Αθήνας. Η υπόθεση Ζακ Κωστόπουλου σημάδεψε την ελληνική κοινωνία, καθώς μεγάλο μέρος των γεγονότων καταγράφηκε από κάμερες ασφαλείας και προκάλεσε έντονη δημόσια συζήτηση. Ο θάνατός του οδήγησε σε μακρά δικαστική διαδρομή με δύο δίκες, ενώ οκτώ χρόνια μετά παραμένει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα περιστατικά αστυνομικής και ιδιωτικής βίας στην Ελλάδα.
Τι έγινε στη Γλάδστωνος το μεσημέρι της 21ης Σεπτεμβρίου
Ο Ζακ Κωστόπουλος ήταν γνωστός ακτιβιστής για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και των οροθετικών, αρθρογράφος και drag performer με το καλλιτεχνικό όνομα Zackie Oh. Το μεσημέρι της 21ης Σεπτεμβρίου 2018 μπήκε, για λόγο που δεν έχει ποτέ αποσαφηνιστεί πλήρως, σε ένα κοσμηματοπωλείο επί της οδού Γλάδστωνος, στο κέντρο της Αθήνας. Εκεί εγκλωβίστηκε και, προσπαθώντας να βγει, έσπασε τη βιτρίνα του καταστήματος. Καθώς επιχειρούσε να συρθεί ανάμεσα στα σπασμένα τζάμια, ο ιδιοκτήτης του κοσμηματοπωλείου και ένας μεσίτης τον χτύπησαν επανειλημμένα με κλωτσιές.
Όταν έφτασαν οι αστυνομικοί στο σημείο, ο Κωστόπουλος ήταν ήδη αιμόφυρτος. Σύμφωνα με το παραπεμπτικό βούλευμα της υπόθεσης, οι αστυνομικοί τον ακινητοποίησαν ασκώντας έντονη βία, τη στιγμή που εκείνος παρουσίαζε ήδη δυσχέρεια στην αναπνοή. Η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε αργότερα ότι το βίντεο από το περιστατικό δείχνει αστυνομικούς να χρησιμοποιούν «μη αναγκαία βία» κατά τη σύλληψή του. Τις πρώτες ώρες μετά τον θάνατό του κυκλοφόρησε η εκδοχή περί απόπειρας ληστείας, ενώ ορισμένα δημοσιεύματα συνέδεσαν το περιστατικό με χρήση ναρκωτικών ουσιών.
Οι ιατροδικαστικές εξετάσεις ανέτρεψαν ωστόσο αυτή την εικόνα. Οι τοξικολογικές αναλύσεις δεν εντόπισαν καμία ναρκωτική ουσία που να σχετίζεται με τον θάνατο του 33χρονου. Οι ιατροδικαστές κατέληξαν ότι οι ισχαιμικές αλλοιώσεις που εντοπίστηκαν στο μυοκάρδιό του συνδέονταν αιτιωδώς με τα πολλαπλά τραύματα που είχε δεχθεί, μέσω μηχανισμού οργανικού στρες. Το πόρισμα αυτό αποδείχθηκε καθοριστικό για την ποινική διαδικασία που ακολούθησε.
Οι δύο δίκες και οι ποινές για την υπόθεση Ζακ Κωστόπουλου
Το 2022 το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο εξέδωσε την πρώτη απόφαση για την υπόθεση Ζακ Κωστόπουλου, καταδικάζοντας τον κοσμηματοπώλη και τον μεσίτη σε δέκα χρόνια κάθειρξη έκαστος για θανατηφόρα σωματική βλάβη. Οι τέσσερις αστυνομικοί που είχαν εμπλακεί στη σύλληψη αθωώθηκαν από το ίδιο δικαστήριο. Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς πολλοί θεώρησαν ότι η ευθύνη της αστυνομίας δεν αποτυπώθηκε επαρκώς στην ετυμηγορία.
Το 2024, δύο χρόνια αργότερα, το Εφετείο επιβεβαίωσε ομόφωνα την ενοχή των δύο ανδρών, μειώνοντας ωστόσο τις ποινές τους σε πέντε και έξι χρόνια αντίστοιχα. Στον κοσμηματοπώλη αναγνωρίστηκε παράλληλα το ελαφρυντικό της «ανάρμοστης συμπεριφοράς του θύματος», μια απόφαση που συνέχισε να τροφοδοτεί τον δημόσιο διάλογο γύρω από την υπόθεση. Η δικαστική κατάληξη έκλεισε τυπικά μια πολυετή διαδικασία, χωρίς όμως να κλείσει το κεφάλαιο στη δημόσια συζήτηση.
Οκτώ χρόνια μετά τον θάνατό του, η υπόθεση Ζακ Κωστόπουλου παραμένει βαθιά χαραγμένη στη δημόσια μνήμη, κυρίως μέσα από τις εικόνες εκείνου του μεσημεριού στη Γλάδστωνος. Οι εικόνες αυτές κατέγραψαν τα χτυπήματα που δέχθηκε, την κατάσταση στην οποία βρισκόταν όταν έφτασε η αστυνομία και την επιχείρηση ακινητοποίησής του. Ακολούθησαν ιατροδικαστικές εξετάσεις, δύο δίκες σε βάθος έξι ετών και η τελική καταδίκη δύο ανδρών για θανατηφόρα σωματική βλάβη, με τους τέσσερις εμπλεκόμενους αστυνομικούς να παραμένουν αθώοι.
