Τα υποκατάστατα αλατιού βρέθηκαν στο επίκεντρο νέας κατευθυντήριας οδηγίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ο οποίος το 2025 εξέδωσε για πρώτη φορά ειδική σύσταση για τη χρήση προϊόντων χαμηλότερου νατρίου που περιέχουν κάλιο. Η οδηγία απευθύνεται σε ενήλικες που χρησιμοποιούν καθημερινά επιτραπέζιο αλάτι και βασίζεται σε νέα επιστημονικά δεδομένα για την επίδραση του νατρίου στην αρτηριακή πίεση. Πρόκειται για την πρώτη φορά που ο οργανισμός εκδίδει τόσο συγκεκριμένη κατεύθυνση αποκλειστικά για τα υποκατάστατα αλατιού. Παράλληλα, ο οργανισμός θέτει μία σαφή εξαίρεση για ανθρώπους στους οποίους η αποβολή του καλίου από τον οργανισμό μπορεί να είναι διαταραγμένη.
Πόσο αλάτι είναι πολύ και τι προτείνει ο ΠΟΥ
Σύμφωνα με τη σύσταση, οι ενήλικες θα πρέπει να καταναλώνουν λιγότερο από 2.000 mg νατρίου ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 5 γραμμάρια αλατιού — λιγότερο δηλαδή από ένα κουταλάκι του γλυκού συνολικά μέσα στην ημέρα. Η λέξη «συνολικά» είναι κομβική, καθώς το νάτριο δεν προέρχεται μόνο από την αλατιέρα του σπιτιού. Μεγάλες ποσότητες κρύβονται σε ψωμί, τυριά, αλλαντικά, έτοιμα γεύματα, αλμυρά σνακ, κύβους ζωμού και σε πολλές έτοιμες σάλτσες. Για αυτόν τον λόγο, το να αφαιρεθεί απλώς η αλατιέρα από το τραπέζι δεν αρκεί για να μειωθεί ουσιαστικά η πρόσληψη νατρίου· χρειάζεται προσοχή και στα επεξεργασμένα τρόφιμα που καταναλώνονται καθημερινά.
Τα υποκατάστατα αλατιού λειτουργούν αντικαθιστώντας μέρος του χλωριούχου νατρίου με χλωριούχο κάλιο. Πολλά προϊόντα της αγοράς, που φέρουν συχνά χαρακτηρισμούς όπως «light» ή «χαμηλού νατρίου», διατηρούν ταυτόχρονα ένα μέρος του κανονικού αλατιού ώστε η γεύση να παραμένει κοντά στη συνηθισμένη. Η λογική πίσω από αυτά τα προϊόντα δεν είναι απλώς εμπορική, αλλά στηρίζεται πλέον σε συγκεκριμένα κλινικά δεδομένα που εξέτασε ο ΠΟΥ πριν διαμορφώσει την οδηγία του.
Τι δείχνουν οι μεγάλες κλινικές μελέτες
Μία μετα-ανάλυση 21 τυχαιοποιημένων μελετών με 31.949 συμμετέχοντες διαπίστωσε ότι η χρήση υποκατάστατων αλατιού μείωσε κατά μέσο όρο τη συστολική πίεση κατά 4,61 mmHg και τη διαστολική κατά 1,61 mmHg. Οι ερευνητές κατέγραψαν επιπλέον χαμηλότερο κίνδυνο συνολικής και καρδιαγγειακής θνησιμότητας, καθώς και μειωμένη συχνότητα καρδιαγγειακών συμβαμάτων στις ομάδες που είχαν αντικαταστήσει μέρος του νατρίου με κάλιο. Τα ευρήματα αυτά ενισχύθηκαν και από μία δεύτερη, εξίσου μεγάλη έρευνα.
Ακόμη πιο εντυπωσιακά ήταν τα ευρήματα της μελέτης Salt Substitute and Stroke Study (SSaSS), η οποία διεξήχθη στην Κίνα σε περισσότερους από 20.000 ανθρώπους ηλικίας άνω των 60 ετών, με ιστορικό υπέρτασης ή εγκεφαλικού επεισοδίου. Οι συμμετέχοντες που χρησιμοποίησαν υποκατάστατο αποτελούμενο από 75% χλωριούχο νάτριο και 25% χλωριούχο κάλιο εμφάνισαν χαμηλότερα ποσοστά εγκεφαλικού, σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων και θανάτου σε σύγκριση με όσους συνέχισαν να χρησιμοποιούν το συνηθισμένο αλάτι. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα πειράματα που έχουν διεξαχθεί ποτέ πάνω στο συγκεκριμένο θέμα.
Η εξαίρεση που θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
Παρά τα θετικά αποτελέσματα, ο ΠΟΥ δεν συστήνει τα υποκατάστατα αλατιού σε όλους ανεξαιρέτως. Η βασική επιφύλαξη αφορά το κάλιο, το στοιχείο που κάνει αυτά τα προϊόντα αποτελεσματικά, αλλά που ταυτόχρονα απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Ο οργανισμός εξαιρεί ρητά από τη σύστασή του τους ανθρώπους στους οποίους η αποβολή του καλίου από τον οργανισμό μπορεί να είναι διαταραγμένη, καθώς σε αυτές τις περιπτώσεις η αυξημένη πρόσληψη καλίου θα μπορούσε να αποβεί επικίνδυνη αντί να προστατεύσει την υγεία τους. Η νέα κατευθυντήρια οδηγία, συνεπώς, δεν λειτουργεί ως γενική σύσταση χωρίς όρους, αλλά ως εξατομικευμένη επιλογή που προϋποθέτει να γνωρίζει κανείς την κατάσταση της υγείας του πριν αλλάξει το αλάτι που χρησιμοποιεί καθημερινά.
