Οι πολίτες της Ελβετίας καλούνται την προσεχή Κυριακή να τοποθετηθούν σε δημοψήφισμα που αφορά την ουδετερότητα της Ελβετίας, έναν από τους πλέον θεμελιώδεις πυλώνες της εθνικής της ταυτότητας. Η πρόταση ζητά τη ρητή κατοχύρωση μιας αυστηρότερης ουδετερότητας στο ελβετικό Σύνταγμα. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειοψηφία των ψηφοφόρων τείνει να την απορρίψει, ευθυγραμμιζόμενη με τη θέση της κυβέρνησης. Η συζήτηση έχει αναζωπυρωθεί έντονα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την απόφαση της Βέρνης να υιοθετήσει τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Μόσχας.
Τι προβλέπει η πρωτοβουλία και τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις
Η ουδετερότητα της Ελβετίας δεν είναι νέο ζήτημα, καθώς έχει αναγνωριστεί από το διεθνές δίκαιο ήδη από το 1815 και έχει κατοχυρωθεί στο ομοσπονδιακό Σύνταγμα από το 1848. Έκτοτε, το αλπικό κράτος απέχει παραδοσιακά από το να παίρνει θέση σε πολέμους μεταξύ τρίτων χωρών. Στο ισχύον Σύνταγμα η αρχή δεν ορίζεται λεπτομερώς σε ειδικό άρθρο, αλλά αντικατοπτρίζεται στις αρμοδιότητες του κοινοβουλίου και της κυβέρνησης. Την πρωτοβουλία με τίτλο «Διασφάλιση της Ελβετικής Ουδετερότητας» ξεκίνησε η οργάνωση Pro Suisse, η οποία επιδιώκει να επιβάλει έναν πολύ πιο αυστηρό ορισμό. Το κείμενο προτείνει να κατοχυρωθεί ρητά μια ελβετική ουδετερότητα «διαρκής και ένοπλη», με απαγόρευση ένταξης σε οποιαδήποτε στρατιωτική ή αμυντική συμμαχία, όπως το ΝΑΤΟ, εκτός από περιπτώσεις επίθεσης ή προετοιμασίας επίθεσης εναντίον της Ελβετίας. Παράλληλα, θα απαγορεύει στη Βέρνη να επιβάλλει κυρώσεις κατά εμπόλεμου κράτους, με μόνη εξαίρεση όσες αποφασίζονται από τον ΟΗΕ.
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις προέβλεπαν ιδιαίτερα οριακό αποτέλεσμα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο έγκρισης της πρωτοβουλίας. Ωστόσο, οι δύο πιο πρόσφατες μετρήσεις, που δημοσιεύθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα, δείχνουν πλέον ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων -πολύ πάνω από το 60%– απορρίπτει το κείμενο. Η τάση αυτή ευθυγραμμίζεται με τη θέση που έχει εκφράσει η ελβετική κυβέρνηση, η οποία τάσσεται κατά της αυστηροποίησης. Αν επιβεβαιωθεί το αποτέλεσμα, μία αρνητική ψήφος αναμένεται ωστόσο να ερμηνευτεί στο εξωτερικό ως ένδειξη απόστασης από την παραδοσιακή ελβετική ουδετερότητα, κάτι που ανησυχεί μέρος της κοινής γνώμης.
Αντιδράσεις: από τη Γενεύη μέχρι τη Μόσχα
Ο Ζαν-Ντανιέλ Ρους, πρώην Ελβετός διπλωμάτης και συνιδρυτής του Κέντρου της Γενεύης για την Ουδετερότητα, υποστηρίζει ότι η χώρα έχει χάσει τον προσανατολισμό της τα τελευταία χρόνια. «Η πυξίδα μας πρέπει να είναι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Και τον έχουμε χάσει τα τελευταία χρόνια, λαμβάνοντας πολύ ισχυρές θέσεις εναντίον της Ρωσίας, αλλά αντίθετα, εξαιρετικά αδύναμες θέσεις εναντίον του Ισραήλ, το οποίο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο όσο και η Ρωσία», δήλωσε. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ψηφοφορία της Κυριακής αποτελεί ευκαιρία για την αποκατάσταση της αξιοπιστίας της ουδετερότητας.
Στον αντίποδα, η Μόσχα έχει κατηγορήσει τη Βέρνη ότι εγκατέλειψε την ουδετερότητά της υιοθετώντας τις κυρώσεις της ΕΕ, και έχει χαιρετίσει την πρωτοβουλία, την οποία ορισμένοι αντίπαλοί της έχουν χαρακτηρίσει «φιλορωσική». Ο σοσιαλιστής βουλευτής Σαμιέλ Μπενταάν προειδοποίησε πρόσφατα πως «ο Πούτιν θα έτριβε τα χέρια του αν δεχόμασταν αυτή την πρωτοβουλία». Όλες οι πλευρές της συζήτησης δηλώνουν πάντως πως επιθυμούν τη διατήρηση της ελβετικής ουδετερότητας, με τη διαφωνία να εστιάζεται στον βαθμό αυστηρότητας του ορισμού της.
Τι ακολουθεί
Η κάλπη ανοίγει την Κυριακή, με το αποτέλεσμα να αναμένεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο η Ελβετία θα διαχειρίζεται στο μέλλον τη σχέση της με διεθνείς συμμαχίες και κυρώσεις. Η κυβέρνηση και το κοινοβούλιο έχουν ταχθεί κατά της πρωτοβουλίας, θεωρώντας ότι η σημερινή ευελιξία στην ερμηνεία της ουδετερότητας εξυπηρετεί καλύτερα τα ελβετικά συμφέροντα.
