Σε συμφωνία για τη σταδιακή αποχώρηση τουρκικών δυνάμεων από στρατιωτική βάση στο βόρειο Ιράκ κατέληξαν η Άγκυρα και η Βαγδάτη, έπειτα από τη συνάντηση του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Ιρακινό πρωθυπουργό Αλί αλ Ζαΐντι στη Νέα Υόρκη. Η συμφωνία προβλέπει την παράδοση της βάσης Μπασίκα-Ζελικάν, κοντά στη Μοσούλη, στην ιρακινή κυβέρνηση, σε συνδυασμό με την πλήρη αποκατάσταση της κρατικής εξουσίας του Ιράκ στην περιοχή του Σιντζάρ. Η κοινή δήλωση που υιοθέτησαν οι δύο πλευρές συνδέει την αποχώρηση τουρκικών δυνάμεων με τον τερματισμό της παρουσίας ένοπλων ομάδων που η Άγκυρα συνδέει με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK).
Λεπτομέρειες της συμφωνίας για την αποχώρηση τουρκικών δυνάμεων
Σύμφωνα με την κοινή ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνάντηση στη Νέα Υόρκη, η Τουρκία και το Ιράκ συμφώνησαν να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στον τομέα της ασφάλειας και να προχωρήσουν στον τερματισμό της παρουσίας «παράνομων ξένων ένοπλων στοιχείων» στο βόρειο Ιράκ. Η βάση Μπασίκα-Ζελικάν, που βρίσκεται κοντά στη Μοσούλη, θα παραδοθεί σταδιακά στην ιρακινή ομοσπονδιακή κυβέρνηση, σύμφωνα με «συμφωνημένο μηχανισμό και χρονοδιάγραμμα». Η κοινή δήλωση δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης, ωστόσο ιρακινός στρατιωτικός διοικητής που γνωρίζει τις συνομιλίες ανέφερε ότι η αποχώρηση τουρκικών δυνάμεων από τη συγκεκριμένη βάση, αλλά και από μια ακόμη μικρότερη εγκατάσταση κοντά στη Μοσούλη, αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026. Η πληροφορία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής από την τουρκική πλευρά.
Ιδιαίτερη βαρύτητα στη συμφωνία έχει η αναφορά στο Σιντζάρ, περιοχή στρατηγικής σημασίας στο βόρειο Ιράκ, όπου εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται ένοπλες ομάδες. Η Άγκυρα συνδέει μέρος αυτών των δυνάμεων με το PKK, το οποίο χαρακτηρίζει παράνομη οργάνωση, ωστόσο η κοινή δήλωση δεν κατονομάζει ρητά την οργάνωση και χρησιμοποιεί τον γενικότερο όρο «απαγορευμένα ξένα ένοπλα στοιχεία». Η συμφωνία συνδέεται άμεσα με την ευρύτερη προσπάθεια της Τουρκίας να τερματίσει τη δράση του PKK, στο πλαίσιο διαδικασίας ειρήνευσης που στοχεύει στον αφοπλισμό μαχητών και στον τερματισμό μιας σύγκρουσης δεκαετιών.
Το ιστορικό της τουρκικής παρουσίας και οι αντιδράσεις
Η τουρκική στρατιωτική παρουσία κοντά στη Μοσούλη ξεκίνησε το 2015, όταν η Άγκυρα ανέπτυξε στρατεύματα με στόχο, όπως υποστήριζε, την εκπαίδευση και προστασία ιρακινών δυνάμεων, καθώς και τοπικών σουνιτών Αράβων, Τουρκμάνων και Κούρδων μαχητών που πολεμούσαν το Ισλαμικό Κράτος. Η ανάπτυξη αυτή είχε προκαλέσει έντονη διαφωνία με τη Βαγδάτη, η οποία ζητούσε επί χρόνια την αποχώρηση των τουρκικών δυνάμεων, θεωρώντας την παρουσία τους παραβίαση της ιρακινής κυριαρχίας. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, επέμενε ότι η στρατιωτική της παρουσία εντασσόταν στο πλαίσιο της αποστολής εκπαίδευσης δυνάμεων που αντιμετώπιζαν το Ισλαμικό Κράτος. Παρά τη νέα συμφωνία, η Τουρκία διατηρεί ακόμη και άλλες στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή, τις οποίες συνδέει με την προστασία της εθνικής της ασφάλειας.
Πέρα από το ζήτημα της ασφάλειας, ο Ερντογάν και ο αλ Ζαΐντι συζήτησαν και τις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών σε οικονομικό και εμπορικό επίπεδο. Οι δύο ηγέτες υπογράμμισαν την ανάγκη προώθησης κοινών έργων και ενίσχυσης του διμερούς εμπορίου, σηματοδοτώντας μια ευρύτερη προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων Άγκυρας και Βαγδάτης. Η εξέλιξη αναμένεται να επηρεάσει το ευρύτερο πλαίσιο της συνεργασίας των δύο χωρών, καθώς η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο βόρειο Ιράκ αποτελούσε επί χρόνια αντικείμενο τριβής μεταξύ Άγκυρας και Βαγδάτης. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ξεκινήσει η εφαρμογή του συμφωνημένου μηχανισμού, με την αποχώρηση τουρκικών δυνάμεων από τη Μπασίκα-Ζελικάν να συνδέεται στενά με την πρόοδο που θα σημειώνει η ιρακινή πλευρά στην αποκατάσταση της κρατικής εξουσίας στο Σιντζάρ.
