Η φαιντανύλη στην Ιταλία, το συνθετικό οπιοειδές που έχει προκαλέσει χιλιάδες θανάτους στις ΗΠΑ, φαίνεται να απουσιάζει σχεδόν πλήρως από την εγχώρια αγορά ναρκωτικών. Αστυνομικοί, εισαγγελείς και ειδικοί στο οργανωμένο έγκλημα εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο οι ιταλικές μαφίες να έχουν αποφασίσει συνειδητά να κρατήσουν το ναρκωτικό μακριά από τις δραστηριότητές τους. Το φαινόμενο περιγράφεται από τον Economist, ο οποίος το συγκρίνει με μια σκηνή από την ταινία «Ο Νονός», όπου ο Δον Βίτο Κορλεόνε αρνείται αρχικά να μπει στο εμπόριο ηρωίνης, θεωρώντας τα ναρκωτικά «βρόμικη δουλειά».
Διαβάστε επίσης: Ο Τζορτζ Μπους ζωγραφίζει βετεράνους σε ξεχωριστή έκθεση τέχνης
Η φαιντανύλη στην Ιταλία: ένα στατιστικό παράδοξο
Τα στοιχεία που παραθέτει ο Economist είναι εντυπωσιακά. Το 2024 η φαιντανύλη στην Ιταλία εντοπίστηκε σε μόλις δύο θανατηφόρες δηλητηριάσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Την ίδια χρονιά στη Γερμανία καταγράφηκαν 95 ανάλογοι θάνατοι, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες ο αριθμός έφτασε τις 48.000 περίπου. Η διαφορά δεν εξηγείται από μικρότερη χρήση ναρκωτικών στην ιταλική επικράτεια, αφού τα ευρωπαϊκά στοιχεία δείχνουν κάτι διαφορετικό.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που επικαλείται το βρετανικό περιοδικό, περίπου το 2,1% των νεαρών ενηλίκων στην Ιταλία έχει χρησιμοποιήσει κοκαΐνη μέσα σε ένα έτος, έναντι 2,2% στη Γερμανία, δηλαδή σχεδόν ίδια ποσοστά. Η εκτιμώμενη χρήση οπιοειδών υψηλού κινδύνου στην Ιταλία είναι μάλιστα περίπου διπλάσια από την αντίστοιχη γερμανική. Παρ’ όλα αυτά, η φαιντανύλη στην Ιταλία παραμένει ουσιαστικά απούσα, κάτι που ενισχύει την υπόθεση ότι πρόκειται για συνειδητή επιλογή και όχι για τυχαίο στατιστικό φαινόμενο.
Αντιδράσεις: «Υπάρχει βέτο από τις μαφίες»
Ο Νικόλα Γκρατέρι, ένας από τους γνωστότερους εισαγγελείς κατά της μαφίας στην Ιταλία, επισημαίνει ότι οι σημαντικές κατασχέσεις φαιντανύλης στη χώρα παραμένουν ελάχιστες. Εκτιμά ότι οι εγκληματικές οργανώσεις κρατούν συνειδητά αποστάσεις από το συγκεκριμένο ναρκωτικό. Ακόμη πιο κατηγορηματικός εμφανίζεται ο Ρομπέρτο Σαβιάνο, συγγραφέας του βιβλίου «Gomorrah» και επί χρόνια μελετητής του οργανωμένου εγκλήματος. «Εάν δεν υπάρχει επιδημία φαιντανύλης, δεν είναι χάρη στην αστυνομία ή στους πολιτικούς», δήλωσε ο Σαβιάνο. «Υπάρχει βέτο από τις μαφίες».
Η εξήγηση που δίνουν οι ειδικοί είναι καθαρά επιχειρηματική. Η φαιντανύλη είναι περίπου 100 φορές ισχυρότερη από τη μορφίνη, γεγονός που αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο θανάτου στους χρήστες. Μια έκρηξη υπερβολικών δόσεων θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ πιο επιθετική κινητοποίηση των διωκτικών αρχών εναντίον των οργανώσεων. Επιπλέον, οι νεκροί πελάτες δεν επιστρέφουν για νέες αγορές, κάτι που καθιστά το εμπόριο φαιντανύλης οικονομικά ασύμφορο μακροπρόθεσμα. Για οργανώσεις όπως η Cosa Nostra, η ‘Ndrangheta και η Camorra, που ελέγχουν ήδη καθιερωμένες και εξαιρετικά κερδοφόρες αγορές κοκαΐνης και ηρωίνης, το νέο ναρκωτικό θα μπορούσε να διαταράξει ένα επιχειρηματικό μοντέλο που ήδη αποδίδει.
Καμία επίσημη συμφωνία, αλλά σαφείς ενδείξεις
Απόδειξη για κάποια επίσημη «συμφωνία» μεταξύ των μεγάλων ιταλικών εγκληματικών οργανώσεων δεν υπάρχει. Οι ερευνητές δεν διαθέτουν υποκλοπές στις οποίες αρχηγοί της μαφίας αποφασίζουν ρητά ότι η φαιντανύλη απαγορεύεται στα δίκτυά τους. Ωστόσο, τον Ιούλιο, ο Βιντσέντσο Μολινέζε, διοικητής ειδικής μονάδας των Carabinieri για το οργανωμένο έγκλημα, κατέθεσε ενώπιον κοινοβουλευτικής επιτροπής ότι τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν πως οι εγκληματικές οργανώσεις αποφεύγουν συστηματικά το συγκεκριμένο ναρκωτικό.
Η κατάθεση αυτή ενισχύει τις εκτιμήσεις τόσο του Γκρατέρι όσο και του Σαβιάνο, οι οποίοι μιλούν για μια σιωπηρή στρατηγική αποφυγής που δεν στηρίζεται σε ηθικούς ενδοιασμούς, αλλά σε καθαρά οικονομικά κριτήρια. Το φαινόμενο της φαιντανύλης στην Ιταλία αναδεικνύει μια διαφορετική πλευρά του οργανωμένου εγκλήματος, όπου η προστασία της πελατειακής βάσης λειτουργεί ως αντικίνητρο για την είσοδο σε νέες, πιο επικίνδυνες αγορές. Η σύγκριση με τον Δον Βίτο Κορλεόνε, όσο κινηματογραφική κι αν ακούγεται, φαίνεται να αντικατοπτρίζει μια πραγματική επιχειρηματική λογική που εξακολουθεί να διέπει τον υπόκοσμο της σύγχρονης Ιταλίας.
