Πέντε χρόνια συμπληρώνει φέτος ο νόμος 4800/2021 για τη συνεπιμέλεια, που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα ελληνικά δικαστήρια αποφασίζουν για την επιμέλεια των παιδιών μετά τον χωρισμό των γονιών τους. Η πορεία εφαρμογής του νόμου της συνεπιμέλειας αποτυπώνεται σε νέα μελέτη του καθηγητή της Νομικής Σχολής Αθηνών, Γιώργου Α. Γεωργιάδη, ο οποίος συμμετείχε στη νομοπαρασκευαστική επιτροπή που είχε συστήσει το υπουργείο Δικαιοσύνης πριν από την ψήφιση του νόμου. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στα «Χρονικά Ιδιωτικού Δικαίου» και καταγράφει πώς η συνεπιμέλεια, από σπάνια εξαίρεση, μετατράπηκε σταδιακά σε κανόνα στις αποφάσεις των δικαστηρίων, με γνώμονα πάντα το συμφέρον του παιδιού.
Η δύσκολη εκκίνηση του νόμου της συνεπιμέλειας
Παρά την ψήφιση του νόμου, τα δύο πρώτα χρόνια εφαρμογής του δεν κύλησαν ομαλά. Ο Γιώργος Γεωργιάδης περιγράφει στη μελέτη του «καταφανή αμηχανία των δικαστηρίων» απέναντι στο κέλευσμα του νομοθέτη για συνεργασία των γονέων. Οι αριθμοί επιβεβαιώνουν την εικόνα αυτή με σαφήνεια. Το 2022, από τις 105 αποφάσεις του Πρωτοδικείου Αθηνών, οι 85 κατέληξαν σε αποκλειστική ανάθεση της επιμέλειας σε έναν γονέα, ενώ μόλις 20 υιοθέτησαν τη συνεπιμέλεια. Η εικόνα επαναλήφθηκε και το 2023, όταν από τις 121 αποφάσεις του ίδιου δικαστηρίου, οι 101 διέταξαν αποκλειστική ανάθεση και μόλις 20 τη συνεπιμέλεια. Κατά τη διετία αυτή, το ποσοστό υιοθέτησης της συνεπιμέλειας κυμάνθηκε μεταξύ 15% και 20% επί του συνόλου των υποθέσεων, δείχνοντας ότι η νέα φιλοσοφία του νόμου δυσκολευόταν να περάσει στην πράξη.
Η εξήγηση που δίνει ο καθηγητής για την καθυστέρηση αυτή έχει να κάνει με το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς. Πριν από τον νόμο 4800/2021, η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας προϋπέθετε τη συναίνεση και των δύο γονέων. Όταν, λοιπόν, τα δικαστήρια διαπίστωναν διαταραγμένες σχέσεις μεταξύ των πρώην συντρόφων, στην αρχή αρνούνταν να επιβάλουν τη συνεπιμέλεια, αποκλίνοντας έτσι από τον νέο κανόνα που ήθελε να καθιερώσει ο νομοθέτης.
Η ανατροπή στη νομολογία των δικαστηρίων
Πέντε χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου, η εικόνα έχει αλλάξει ουσιαστικά. Σύμφωνα με τη νομολογία που καταγράφει ο Γιώργος Γεωργιάδης, η από κοινού άσκηση της επιμέλειας αποτελεί πλέον τον κανόνα, ενώ η αποκλειστική ανάθεσή της σε έναν μόνο γονέα έχει μετατραπεί σε εξαίρεση. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι τόσο ο νόμος όσο και η δικαστηριακή πρακτική επιφυλάσσουν πλέον ισότιμο γονεϊκό ρόλο και στους δύο γονείς μετά τη διάσπαση της συμβίωσής τους. Πρόκειται για μια σημαντική μετατόπιση σε σχέση με την αρχική αμηχανία που είχε καταγραφεί τα πρώτα χρόνια εφαρμογής, και δείχνει ότι τα δικαστήρια προσαρμόστηκαν σταδιακά στη νέα φιλοσοφία που εισήγαγε ο νομοθέτης το 2021.
Η μελέτη του καθηγητή της Νομικής Σχολής Αθηνών αναδεικνύει τον ρόλο που έπαιξε η ίδια η νομολογία στην αλλαγή αυτή, καθώς τα δικαστήρια, βλέποντας τη σταδιακή εφαρμογή της συνεπιμέλειας σε περισσότερες υποθέσεις, προχώρησαν σε ευρύτερη υιοθέτησή της. Ο Γεωργιάδης, που είχε συμμετάσχει στη νομοπαρασκευαστική επιτροπή του υπουργείου Δικαιοσύνης, γνωρίζει από πρώτο χέρι τους στόχους που είχε θέσει ο νομοθέτης με τον νόμο 4800/2021, και η μελέτη του λειτουργεί ως απολογισμός πέντε ετών εφαρμογής μιας μεταρρύθμισης που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η επιμέλεια των παιδιών στην ελληνική δικαιοσύνη.
