Η ελληνική πρόταση για το μεταναστευτικό βρέθηκε σήμερα, 1η Οκτωβρίου 2026, στο επίκεντρο του Συμβουλίου Υπουργών Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λουξεμβούργο. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, ανέπτυξε ενώπιον των Ευρωπαίων ομολόγων του δύο κομβικές πρωτοβουλίες της Αθήνας: τον έκτακτο μηχανισμό διαχείρισης μεταναστευτικών κρίσεων και την επιτάχυνση των επιστροφών μέσω των λεγόμενων Return Hubs σε τρίτες χώρες. Η συζήτηση γίνεται λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 15 και 16 Οκτωβρίου, όταν το μεταναστευτικό αναμένεται να επανέλθει στο τραπέζι των Ευρωπαίων ηγετών.
Ο έκτακτος μηχανισμός και η λέξη «σφράγισμα»
Τον πρώτο λόγο στη σημερινή συζήτηση πήρε ο ευρωπαϊκός μηχανισμός έκτακτης διαχείρισης της μετανάστευσης, πρωτοβουλία που είχε παρουσιάσει αρχικά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και την οποία ανέλαβε να αναπτύξει αναλυτικά ο Θάνος Πλεύρης. Η πρόταση αφορά περιπτώσεις εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης, με την Αθήνα να ζητά ένα σαφές ευρωπαϊκό πλαίσιο για το πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα ενεργοποιούνται έκτακτα μέτρα. «Σε στιγμές κρίσης θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα εκτός του συνηθισμένου πλαισίου», ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός, περιγράφοντας τη λογική πίσω από την ελληνική θέση.
Η λέξη-κλειδί στην ελληνική πρόταση, όπως τη χαρακτήρισε ο ίδιος ο Θάνος Πλεύρης, είναι το «σφράγισμα». Στις περιπτώσεις εργαλειοποίησης, όταν μια χώρα δέχεται συντονισμένα μαζικές ροές, η Αθήνα εισηγείται να σφραγίζονται αμέσως τα σύνορα, χωρίς οι αρχές να εξετάζουν αιτήσεις ασύλου, αλλά εκδίδοντας απευθείας πράξη άμεσης επιστροφής. «Η εμπειρία μας του Έβρου μπορεί να προστατεύσει την Ευρώπη να μην έχουμε άλλη Θέουτα. Βγαίνει αμέσως απορριπτική απόφαση ασύλου και υποχρεούνται οι χώρες που χρησιμοποιήθηκαν για τράνζιτ, είτε οι χώρες υποδοχής, να τους πάρουν πίσω κατά προτεραιότητα», δήλωσε ο υπουργός. Το θέμα περιλαμβάνεται επισήμως στην ατζέντα του Συμβουλίου υπό την ενότητα ενημέρωσης των κρατών-μελών για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό αντιμετώπισης της εργαλειοποίησης.
Return Hubs και το «Core Group» των πέντε χωρών
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα που έφερε η Ελλάδα στο Συμβούλιο αφορά τις επιστροφές και τη δημιουργία Return Hubs σε τρίτες χώρες. Η Αθήνα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία στο λεγόμενο Core Group, το οποίο επιχειρεί να περάσει από τις πολιτικές διακηρύξεις σε ένα συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες. Στην πρόσφατη συνάντηση των πέντε υπουργών στην Κοπεγχάγη συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές του πλαισίου, ενώ έχουν ήδη ξεκινήσει οι τεχνικές επαφές και οι διαβουλεύσεις. Το μοντέλο προβλέπει τη δυνατότητα επιστροφής σε ασφαλή τρίτη χώρα προσώπων των οποίων το αίτημα διεθνούς προστασίας έχει απορριφθεί, πάντα υπό τις προϋποθέσεις που θέτει το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.
Ο Θάνος Πλεύρης φρόντισε να διευκρινίσει ότι ο όρος «Return Hub» δεν παραπέμπει κατ’ ανάγκη σε κλειστό κέντρο κράτησης. «Δεν μιλάμε για κέντρα με την έννοια ότι κάποιος του οποίου η αίτηση ασύλου απορρίπτεται στέλνεται σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα», τόνισε ο υπουργός. Σήμερα, στο Λουξεμβούργο, η Ελλάδα συγκάλεσε ειδική σύσκεψη με τις άλλες τέσσερις χώρες του Core Group, παρουσία και της Προέδρου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης, για την πρωτοβουλία κατασκευής Return Hub που θα φιλοξενεί παράτυπους μετανάστες που δεν έχουν επιστρέψει στις χώρες καταγωγής τους. Σύμφωνα με τον υπουργό, η συμφωνία για τη δημιουργία του βρίσκεται ήδη σε τελικό στάδιο.
Η ευρωπαϊκή υποδοχή της ελληνικής πρότασης
Η σημασία που αποδίδουν οι Ευρωπαίοι στην ελληνική πρωτοβουλία φαίνεται και από το γεγονός ότι προβλέφθηκε ειδική συζήτηση αποκλειστικά για τις εισηγήσεις της Αθήνας. Η Ελλάδα έχει δεχθεί κατά καιρούς υβριδικές απειλές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Έβρο, ενώ τα σύνορά της, που είναι ταυτόχρονα και σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δέχονται συνεχείς πιέσεις. Μαζί με άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, βρίσκεται εδώ και χρόνια στην πρώτη γραμμή της διαχείρισης του μεταναστευτικού φαινομένου. Η ανησυχία των Βρυξελλών τροφοδοτείται επιπλέον από την άνοδο λαϊκίστικων δυνάμεων σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, η οποία ασκεί πολιτική πίεση στις ευρωπαϊκές θεσμικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Η ελληνική πρόταση, όπως την έχει περιγράψει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέντευξή του στο Politico, έχει ήδη «χαιρετιστεί» επί της αρχής από την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Μετά τη σημερινή συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο, οι υπουργοί των 27 κρατών-μελών θα παραδώσουν τη σκυτάλη στους Ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι θα συνεδριάσουν στις Βρυξέλλες στα μέσα Οκτωβρίου για να επεξεργαστούν περαιτέρω το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Στήριξης. Η πρόταση έρχεται μετά τις μαζικές μεταναστευτικές ροές που δέχθηκε η Ισπανία στη Θέουτα, αλλά και μετά τις μαζικές ροές προς την Ελλάδα, γεγονότα που ανάγκασαν τις Βρυξέλλες να επιταχύνουν την επεξεργασία κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου απέναντι στις κρίσεις στα εξωτερικά σύνορα.
