Στην κεντρική πλατεία της Νέας Φώκαιας, εκεί όπου τα καλοκαιρινά απογεύματα κρατούν μέχρι αργά, λειτουργεί ένα καφενείο με σχεδόν έναν αιώνα ιστορίας. Πίσω από τον πάγκο βρίσκεται σήμερα ο Νίκος Αϊβαλιώτης, τρίτη γενιά της οικογένειας που κρατά ζωντανό το καφενείο Νέα Φώκαια από το 1998. Το μαγαζί έχει περάσει από τέσσερις γενιές της ίδιας οικογένειας και κουβαλά μέσα του αλλαγές, δυσκολίες αλλά και μια ιστορία από τα χρόνια της Κατοχής που παραμένει ζωντανή στη μνήμη του χωριού.
Η ιστορία του καφενείου από το 1928 μέχρι σήμερα
Η οικογενειακή αφήγηση τοποθετεί την έναρξη λειτουργίας του καφενείου Νέα Φώκαια στο 1928, όταν ο χώρος ήταν μικρότερος από τη σημερινή του μορφή. Ο ίδιος ο Νίκος Αϊβαλιώτης το διαπίστωσε χρόνια αργότερα, όταν κατά τη διάρκεια εργασιών έβγαλε τους παλιούς σοβάδες και είδε στον τοίχο τα σημάδια που μαρτυρούσαν τον αρχικό διαχωρισμό του χώρου. Πρώτος ιδιοκτήτης ήταν ο παππούς του από την πλευρά της μητέρας του, ο οποίος κράτησε το μαγαζί μέχρι τον θάνατό του τη δεκαετία του 1950.
Μετά την απώλεια του παππού, το καφενείο πέρασε για λίγα χρόνια στα χέρια του πατέρα του Νίκου Αϊβαλιώτη. Στη συνέχεια το ανέλαβε ο αδελφός της μητέρας του, ο οποίος υπηρετούσε τότε ως χωροφύλακας στην Κρήτη. Εκείνος παραιτήθηκε, επέστρεψε στη Νέα Φώκαια και συνέχισε τη λειτουργία του μαγαζιού για δεκαετίες, κρατώντας το μέσα στην οικογένεια. Το 1998 ήρθε η σειρά του Νίκου Αϊβαλιώτη να αναλάβει το καφενείο, όταν ο θείος του είχε πλέον φτάσει στη σύνταξη και τον ρώτησε αν ήθελε να συνεχίσει εκείνος. Οι δύο τους είχαν πολύ στενή σχέση, καθώς ο θείος τον αντιμετώπιζε σαν δικό του παιδί.
Όταν ανέλαβε το μαγαζί, ο χώρος παρέμενε περίπου ίδιος αλλά το κτίριο χρειαζόταν εκτεταμένη ανακαίνιση. Ο Νίκος Αϊβαλιώτης έβγαλε τους παλιούς σοβάδες και τα κουφώματα και προσπάθησε αρχικά να αφήσει εμφανές το παλιό τούβλο. Γρήγορα όμως κατάλαβε πως τα τούβλα ήταν τόσο εύθραυστα που ορισμένα διαλύονταν ακόμη και στο χέρι, οπότε αναγκάστηκε να σοβατίσει ξανά το κτίριο. Μπήκαν νέα κουφώματα, νέα σκεπή, καινούρια πλακάκια, ενώ στο παλιό υπόγειο του χώρου δημιουργήθηκαν οι σημερινές τουαλέτες.
Το υπόγειο του καφενείου και μια ιστορία από την Κατοχή
Στο βάθος του καταστήματος υπήρχε παλαιότερα ένα μικρό υπόγειο που κρύβει τη δική του ξεχωριστή ιστορία. Σύμφωνα με όσα έχουν μεταφερθεί μέσα στην οικογένεια, στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής ο παππούς του Νίκου Αϊβαλιώτη είχε κρύψει εκεί ανθρώπους. Ο ίδιος αναφέρει πως έχει συναντήσει σχετικές αναφορές σε βιβλία τόσο για το συγκεκριμένο περιστατικό όσο και για τη γιαγιά του. Το αφηγείται χωρίς υπερβολές, σαν ακόμη μία ψηφίδα στην ιστορία ενός κτιρίου που έχει δει γενιές ολόκληρες να περνούν από μέσα του.
Η ιστορία αυτή δίνει στο καφενείο Νέα Φώκαια μια διάσταση που ξεπερνά τον ρόλο του απλού στεκιού του χωριού. Το κτίριο δεν είναι απλώς ένας επαγγελματικός χώρος που άλλαξε χέρια μέσα στον χρόνο, αλλά ένα σημείο που συνδέεται με δύσκολες στιγμές της τοπικής ιστορίας. Η οικογένεια Αϊβαλιώτη έχει κρατήσει ζωντανή αυτή τη μνήμη, μεταφέροντάς την από γενιά σε γενιά μαζί με την ευθύνη της λειτουργίας του μαγαζιού.
Από κλασικό καφενείο σε στέκι του χωριού
Για τους περισσότερους κατοίκους και επισκέπτες, ο Νίκος Αϊβαλιώτης είναι απλώς ο «κυρ Νίκος». Το προσωνύμιο δεν σχετίζεται με την ηλικία του, αλλά του το έδωσαν τα παιδιά που δουλεύουν στα γύρω ξενοδοχεία και, όταν τελειώνει η βάρδιά τους, καταλήγουν στο μαγαζί του για φαγητό. Το παρατσούκλι έμεινε, όπως συμβαίνει συνήθως με όσα γεννιούνται μέσα από την οικειότητα και τη συνήθεια.
Το καφενείο Νέα Φώκαια παρέμενε για χρόνια ένα κλασικό ελληνικό καφενείο, με καφέδες, τάβλι, χαρτιά, τσίπουρο και μικρά πιάτα που ετοιμάζονταν στο σπίτι. Αυτός ο χαρακτήρας δεν χάθηκε παρά τις ανακαινίσεις που έγιναν από το 1998 και μετά. Η τέταρτη γενιά της οικογένειας φαίνεται πλέον έτοιμη να πάρει τη σκυτάλη, συνεχίζοντας μια παράδοση που ξεκίνησε πριν από σχεδόν έναν αιώνα στην πλατεία της Νέας Φώκαιας.
