Το άγχος της Κυριακής εμφανίζεται νωρίς το απόγευμα για εκατομμύρια εργαζομένους, λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η νέα εβδομάδα. Το φαινόμενο, διεθνώς γνωστό ως «Sunday scaries», συνδέεται με αύξηση της κορτιζόλης στον οργανισμό και εμφανίζεται χωρίς να έχει προηγηθεί κάτι αρνητικό. Έρευνες από το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν ότι η πλειονότητα των ενηλίκων βιώνει συστηματικά αυτή την ανεπαίσθητη νευρικότητα. Η επιστήμη εξηγεί γιατί η ηρεμία του Σαββατοκύριακου υποχωρεί πριν ακόμα χτυπήσει το ξυπνητήρι της Δευτέρας.
Η επιστημονική εξήγηση πίσω από το άγχος της Κυριακής
Στο επίκεντρο του φαινομένου βρίσκεται η κορτιζόλη, η κύρια ορμόνη του στρες στον ανθρώπινο οργανισμό. Ο εγκέφαλος λειτουργεί καλύτερα όταν υπάρχει προβλεψιμότητα και σταθερός ρυθμός, κάτι που διαταράσσεται κάθε φορά που πλησιάζει η αλλαγή από το Σαββατοκύριακο στην εργάσιμη εβδομάδα. Κατά τη διάρκεια του Σαββάτου και της πρώτης Κυριακής, τα επίπεδα της κορτιζόλης συνήθως μειώνονται, επιτρέποντας στο σώμα να χαλαρώσει πλήρως. Ωστόσο, καθώς πλησιάζει η Δευτέρα, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί προκαταβολικά τον μηχανισμό «fight-or-flight», το σύστημα απόκρισης στον κίνδυνο, με αποτέλεσμα αυξημένους καρδιακούς παλμούς, ρηχή αναπνοή και μια διάχυτη αίσθηση απειλής χωρίς να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.
Παράλληλα, η ψυχολογία περιγράφει το φαινόμενο ως «προκαταβολικό άγχος» (anticipatory anxiety). Το άτομο δεν αγχώνεται για κάτι που συμβαίνει τη συγκεκριμένη στιγμή, αλλά για την προοπτική του τι πρόκειται να συμβεί τις επόμενες ώρες και ημέρες. Πρόκειται για το τίμημα που πληρώνει η ανθρώπινη νόηση για την ικανότητά της να σχεδιάζει μπροστά και να προβλέπει το μέλλον, μια λειτουργία που σε άλλες περιστάσεις λειτουργεί προστατευτικά, αλλά την Κυριακή το απόγευμα μετατρέπεται σε πηγή άγχους.
Οκτώ στους δέκα εργαζομένους βιώνουν το άγχος της Κυριακής
Σύμφωνα με παλαιότερες αλλά ευρέως αναφερόμενες έρευνες μεγάλων πλατφορμών επαγγελματικών δικτύων, το 80% των εργαζομένων βιώνει συστηματικά το φαινόμενο. Έρευνα που διεξήχθη για λογαριασμό του βρετανικού Υπουργείου Υγείας, μέσω του οργανισμού OHID, έδειξε ότι δύο στους τρεις ενήλικες υποφέρουν τακτικά από «Sunday scaries». Σε δημοσκόπηση με δείγμα 2.000 ενηλίκων, προέκυψε ότι ο μέσος άνθρωπος αγχώνεται συνολικά 36 Κυριακές τον χρόνο, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στα δύο τρίτα του έτους.
Το άγχος δεν περιμένει το βράδυ για να εμφανιστεί. Οι ίδιες μελέτες εντοπίζουν ως μέση ώρα έναρξης τις 3:54 το μεσημέρι, με έξαρση λίγο μετά τις 5:00 το απόγευμα. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι ένας στους πέντε ανθρώπους δηλώνει πως το άγχος για τη Δευτέρα ξεκινά ήδη από το Σάββατο, αρκετές ώρες πριν ολοκληρωθεί καν το Σαββατοκύριακο.
Έρευνα του Πανεπιστημίου του Έξετερ εντόπισε τους βασικότερους ενόχους πίσω από το φαινόμενο: η λήψη email εργασίας μέσα στο Σαββατοκύριακο και οι εκκρεμότητες της προηγούμενης εβδομάδας βρίσκονται στην κορυφή της λίστας. Το 36% των συμμετεχόντων ανέφερε άγχος για τον τεράστιο όγκο εργασιών που πρέπει να ολοκληρωθούν μέσα στην εβδομάδα, το 33% δήλωσε αβεβαιότητα για το πώς θα κυλήσει η εβδομάδα και το 28% περιέγραψε ένα γενικό στρες που συσσωρεύεται πριν καν ξεκινήσει η Δευτέρα.
Σύμφωνα με στοιχεία της American Academy of Sleep Medicine, περίπου το 33% των ανθρώπων της Gen Z και των Millennials δυσκολεύεται να κοιμηθεί το βράδυ της Κυριακής, κάτι που επιβεβαιώνει ότι το άγχος αυτό δεν παραμένει απλώς μια σκέψη αλλά επηρεάζει άμεσα τον ύπνο και τη σωματική κατάσταση πριν από την αρχή της εβδομάδας.
