Για πρώτη φορά ερευνητές στις ΗΠΑ κατάφεραν να πετύχουν μακροχρόνιο έλεγχο του HIV χωρίς αντιρετροϊκή αγωγή, μέσα από μια πειραματική μελέτη που ξεκίνησε το 2020. Την έρευνα σχεδίασε και διηύθυνε ο Στίβεν Ντικς, ένας από τους κορυφαίους ειδικούς στον HIV, στο San Francisco General Hospital. Τα αποτελέσματα, που παρουσίασε το Bloomberg, δείχνουν ότι επτά στους δέκα συμμετέχοντες κατάφεραν να κρατήσουν τον ιό υπό έλεγχο χωρίς καμία φαρμακευτική αγωγή. Η ανακάλυψη ανατρέπει έναν κανόνα που ίσχυε αδιάλειπτα για τρεις δεκαετίες στην αντιμετώπιση της νόσου.
Δέκα ασθενείς, 50 επισκέψεις και πειραματικές θεραπείες
Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η αντιμετώπιση του HIV βασιζόταν σε έναν σχεδόν απαράβατο κανόνα: τα αντιρετροϊκά φάρμακα μπορούν να καταστείλουν τον ιό σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, αλλά η διακοπή της θεραπείας οδηγούσε σχεδόν πάντα σε επανεμφάνισή του μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η νέα μελέτη, που ξεκίνησε το 2020 με τη συμμετοχή δέκα ανθρώπων που ζούσαν με τον ιό, επιχείρησε να ανατρέψει αυτή τη βεβαιότητα ακολουθώντας ένα εξαιρετικά απαιτητικό πρωτόκολλο. Κάθε συμμετέχων πραγματοποίησε περίπου 50 επισκέψεις στο νοσοκομείο και υποβλήθηκε σε σειρά πειραματικών θεραπειών που είχαν στόχο την ενίσχυση διαφορετικών μηχανισμών του ανοσοποιητικού συστήματος. Μετά την ολοκλήρωση του θεραπευτικού σχήματος, οι ασθενείς διέκοψαν, υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, τα αντιρετροϊκά φάρμακα που κρατούσαν τον ιό κατασταλμένο.
Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, επτά από τους δέκα συμμετέχοντες διατήρησαν τον έλεγχο του HIV χωρίς καμία φαρμακευτική υποστήριξη. Έξι από αυτούς κατάφεραν να κρατήσουν τα επίπεδα του ιού χαμηλά για μήνες, ενώ σε έναν ασθενή ο ιός δεν επέστρεψε σε ανιχνεύσιμα επίπεδα για περισσότερο από 18 μήνες. Ο Στίβεν Ντικς δήλωσε ότι «για πρώτη φορά, εμείς και άλλες ομάδες δείχνουμε ότι μπορούμε να αναδιαμορφώσουμε ουσιαστικά την ανοσολογική απόκριση στον HIV, ώστε να οδηγεί σε μερικό έλεγχο, τουλάχιστον σε ορισμένους ανθρώπους». Η δήλωση συνοψίζει τριάντα χρόνια έρευνας που ο ίδιος ξεκίνησε στη θρυλική Ward 86 του San Francisco General Hospital.
Τα όρια της μελέτης για τον έλεγχο του HIV
Παρά τον ενθουσιασμό, οι ειδικοί που μίλησαν στο Bloomberg τονίζουν ότι τα ευρήματα χρειάζονται προσοχή. Η μελέτη περιελάμβανε μόλις δέκα ανθρώπους, δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου και το θεραπευτικό σχήμα ήταν τόσο σύνθετο ώστε δεν μπορεί προς το παρόν να εφαρμοστεί στην καθημερινή κλινική πράξη. Ο στόχος της έρευνας, σε αυτή τη φάση, δεν ήταν να προσφέρει μια άμεσα διαθέσιμη θεραπεία, αλλά να αποδείξει ότι είναι εφικτό να αναδιαμορφωθεί το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να συγκρατεί τον HIV ακόμη και όταν αποσύρονται τα φάρμακα.
Η ιδέα πίσω από το πείραμα βασίστηκε σε μια εξαιρετικά σπάνια ομάδα ασθενών, τους λεγόμενους elite controllers, των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα κατορθώνει φυσικά να κρατά τον ιό υπό έλεγχο χωρίς καμία αντιρετροϊκή αγωγή. Ήδη από τη δεκαετία του 1990 οι επιστήμονες είχαν εντοπίσει ότι σημαντικό ρόλο σε αυτή την ασυνήθιστη άμυνα παίζουν τα λεγόμενα «φονικά» Τ-κύτταρα. Στη βάση αυτής της παρατήρησης χτίστηκε το πειραματικό σχήμα που εφάρμοσε η ομάδα του Ντικς στους δέκα συμμετέχοντες.
Το επόμενο βήμα για την ερευνητική ομάδα είναι να εντοπιστεί ποιο ακριβώς τμήμα του πολύπλοκου θεραπευτικού σχήματος προκάλεσε την ανοσολογική αντίδραση που επιτρέπει τον έλεγχο του HIV, και κατά πόσο αυτή μπορεί να αναπαραχθεί με απλούστερο τρόπο σε πολύ περισσότερους ασθενείς.
