Η χειριστική συμπεριφορά μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ανθρώπινη σχέση, από τις πιο προσωπικές έως τις πιο επαγγελματικές. Όλοι επηρεάζουμε και επηρεαζόμαστε καθημερινά, είτε μέσα από μια πρόταση ενός φίλου είτε μέσα από μια παρότρυνση ενός συναδέλφου. Η επιστήμη θέτει ένα σαφές όριο ανάμεσα στην υγιή επιρροή και στον χειρισμό. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος στον χώρο εργασίας, όπου οι σχέσεις εξουσίας δημιουργούν συχνά πρόσφορο έδαφος για τέτοιες συμπεριφορές.
Πότε η επιρροή μετατρέπεται σε χειριστική συμπεριφορά
Μιλάμε για χειρισμό όταν κάποιος αξιοποιεί συνειδητά τα συναισθήματα, τις ανασφάλειες ή τις ευάλωτες πλευρές ενός άλλου ανθρώπου, περιορίζοντας την ελευθερία του να σκεφτεί και να αποφασίσει μόνος του. Το πρώτο σημάδι είναι όταν ο φόβος γίνεται εργαλείο πίεσης, με απειλές, εκφοβισμό ή υπερβολικές προειδοποιήσεις που κάνουν την άρνηση να φαίνεται επικίνδυνη ή υπερβολικά κοστοβόρα. Δεύτερο σημάδι αποτελούν οι ενοχές, όταν κάποιος τις χρησιμοποιεί συστηματικά για να φορτώσει στον άλλον ευθύνες που δεν του αναλογούν. Τρίτο σημάδι είναι η μετατροπή της φράσης «μου χρωστάς» σε μόνιμο εργαλείο πίεσης, με την επίκληση παλιών χαρών ή εξυπηρετήσεων ώστε να μην μπορεί κανείς να πει «όχι» χωρίς ενοχές.
Στα υπόλοιπα σημάδια περιλαμβάνεται η χρήση της ντροπής εναντίον του άλλου, με φράσεις όπως «αν ήσουν καλός άνθρωπος, θα το έκανες», οι οποίες μετατρέπουν τη διαφωνία σε επίθεση στην προσωπικότητα. Ακόμη, η αγάπη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ανταμοιβή ή τιμωρία, μέσα από την απόσυρση στοργής, την απειλή εγκατάλειψης ή την ξαφνική υπερβολική επιβεβαίωση, με στόχο να ελεγχθεί η συμπεριφορά του άλλου. Τελευταίο και ιδιαίτερα ανησυχητικό μοτίβο είναι η σταδιακή απομόνωση από φίλους, οικογένεια ή συναδέλφους, καθώς όσο μικραίνει το δίκτυο υποστήριξης ενός ανθρώπου, τόσο αυξάνεται η εξάρτησή του από το άτομο που ασκεί τον χειρισμό.
Γιατί έχει σημασία στον χώρο εργασίας
Το εργασιακό περιβάλλον θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτο σε χειριστική συμπεριφορά, καθώς συνδυάζει σχέσεις εξουσίας, ανάγκη για αποδοχή και επαγγελματική ανασφάλεια. Ένας προϊστάμενος ή συνάδελφος μπορεί να χρησιμοποιήσει φόβο, ενοχές ή αίσθηση υποχρέωσης προκειμένου να πετύχει συμμόρφωση, χωρίς αυτό να γίνεται εύκολα αντιληπτό ως πρόβλημα. Η διαφορά ανάμεσα στην υγιή επικοινωνία και τον χειρισμό εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η άρνηση. Όταν κάποιος αισθάνεται ότι για να αρνηθεί πρέπει να αντιμετωπίσει φόβο, ντροπή, απειλές, απομόνωση ή απώλεια αγάπης, καλό είναι να σταματήσει και να εξετάσει τι πραγματικά συμβαίνει.
Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων θεωρείται το πρώτο βήμα για την αντιμετώπισή τους, τόσο στις προσωπικές όσο και στις επαγγελματικές σχέσεις. Η υγιής επιρροή αφήνει πάντα περιθώριο επιλογής, ενώ η χειριστική συμπεριφορά στοχεύει στην εξάλειψή του. Η κατανόηση των έξι αυτών σημαδιών μπορεί να βοηθήσει κάθε άνθρωπο να διακρίνει πότε μια σχέση, φιλική, ερωτική ή εργασιακή, κινείται σε υγιή πλαίσια και πότε έχει περάσει σε επικίνδυνο έδαφος.
