Στις 8 Οκτωβρίου η ελληνική ιστορία θυμάται τη σφαγή του Καλλικράτη Σφακίων, μία από τις πιο σκληρές επιχειρήσεις αντιποίνων της γερμανικής Κατοχής στην Κρήτη, που σημειώθηκε το 1943. Την ίδια ημέρα, το εορτολόγιο τιμά τη μνήμη της Οσίας Πελαγίας, με τα ονόματα Πελαγία και Πελάγιος να γιορτάζουν σήμερα. Η σφαγή του Καλλικράτη παραμένει ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της Αντίστασης στην Κρήτη, καθώς δεκάδες άμαχοι εκτελέστηκαν και μεγάλο μέρος του χωριού καταστράφηκε ολοσχερώς.
Η σφαγή του Καλλικράτη και η δράση της Ομάδας Σούμπερτ
Το χωριό Καλλικράτης είχε στενούς δεσμούς με την Αντίσταση, καθώς στην περιοχή είχαν βρει καταφύγιο άνδρες του Μανόλη Μπαντουβά. Λίγες ημέρες πριν τη σφαγή, στις ημέρες πριν την 8η Οκτωβρίου, είχε σημειωθεί σύγκρουση στον Τσιλίβδικα, όπου γερμανικές δυνάμεις είχαν απώλειες. Η απάντηση των κατοχικών αρχών ήρθε με τη μορφή συλλογικής τιμωρίας, μέσω της περιβόητης «Καταδιωκτικής Ομάδας Σούμπερτ» (Jagdkommando Schubert), μονάδας που είχε συγκροτηθεί ειδικά για την καταδίωξη ανταρτών και την καταστολή της κρητικής Αντίστασης, με επικεφαλής τον Φριτς Σούμπερτ, Γερμανό υπαξιωματικό που μιλούσε ελληνικά.
Στις 8 Οκτωβρίου 1943, οι δυνάμεις του Σούμπερτ μαζί με γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στον Καλλικράτη. Κάτοικοι εκτελέστηκαν έξω από τα σπίτια τους, ενώ 13 άνδρες οδηγήθηκαν σε εγκαταλειμμένο σπίτι στη συνοικία Πιπιλίδα και τουφεκίστηκαν. Οι καταγραφές διαφέρουν ως προς τον ακριβή αριθμό των θυμάτων, ωστόσο οι νεκροί υπολογίζονται σε περίπου 30 ανθρώπους. Ακολούθησαν εκτεταμένες λεηλασίες και πυρπολήσεις, με δεκάδες σπίτια να καταστρέφονται ολοσχερώς, ενώ γυναίκες του χωριού συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στις φυλακές της Αγιάς Χανίων. Δύο ημέρες πριν, στην Καλή Συκιά, η ίδια μονάδα μαζί με γερμανικές δυνάμεις είχε κάψει ζωντανές γυναίκες μέσα στα σπίτια τους, επειδή αρνήθηκαν να αποκαλύψουν πού κρύβονταν οι άνδρες του χωριού.
Οι Σουμπερίτες και η τιμωρία του Σούμπερτ
Στη σφαγή του Καλλικράτη, δίπλα στους Γερμανούς είχαν θέση και Έλληνες συνεργάτες των κατοχικών δυνάμεων, γνωστοί ως «Σουμπερίτες». Επρόκειτο για δοσίλογους που συμμετείχαν τόσο σε επιχειρήσεις κατά ανταρτών όσο και σε βασανισμούς, λεηλασίες και δολοφονίες αμάχων, προσθέτοντας μια ακόμη σκοτεινή διάσταση στα γεγονότα εκείνης της ημέρας. Μετά τον Καλλικράτη, ο Φριτς Σούμπερτ συνέχισε τη δράση του στη Μακεδονία. Με τη λήξη του πολέμου συνελήφθη και δικάστηκε στην Ελλάδα για εγκλήματα πολέμου, καταδικάστηκε για εκατοντάδες δολοφονίες και τελικά εκτελέστηκε το 1947 στη Θεσσαλονίκη. Η σφαγή του Καλλικράτη παραμένει μέχρι σήμερα υπενθύμιση ότι η Κατοχή στην Κρήτη δεν γράφτηκε μόνο με τη βία των κατακτητών, αλλά και με τη δράση εκείνων που επέλεξαν να συνεργαστούν μαζί τους.
Η 8η Οκτωβρίου συνδέεται και με άλλα σημαντικά γεγονότα της ελληνικής ιστορίας. Το 1822, στη Ναυμαχία των Σπετσών, ο ελληνικός στόλος υπό τον Ανδρέα Μιαούλη αντιμετώπισε τον οθωμανικό στόλο και εμπόδισε τον ανεφοδιασμό του πολιορκημένου Ναυπλίου. Το 1838, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης εκφώνησε στην Πνύκα την περίφημη ομιλία του «Παραινέσεις προς τη νέα γενιά». Το 1912, ο ελληνικός στόλος υπό τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη απελευθέρωσε τη Λήμνο, αποκτώντας στρατηγική βάση για τις επιχειρήσεις στο Αιγαίο κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Την ίδια χρονιά, το Μαυροβούνιο κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Παράλληλα, το εορτολόγιο της ημέρας είναι αφιερωμένο στην Οσία Πελαγία, η οποία έζησε στην Αντιόχεια τον 5ο αιώνα και, σύμφωνα με την παράδοση, άλλαξε ριζικά τη ζωή της μετά από κήρυγμα του επισκόπου Νόννου, διαμοιράζοντας την περιουσία της στους φτωχούς πριν αποσυρθεί σε άσκηση στην Ιερουσαλήμ.
