Χειμερινή ή θερινή ώρα; Τι προκρίνει το βιολογικό ρολόι

Κάθε φθινόπωρο και κάθε άνοιξη η ίδια συζήτηση επιστρέφει στο προσκήνιο: αξίζει τελικά να μετακινούμε τους δείκτες των ρολογιών ή ήρθε η στιγμή να καταργηθεί οριστικά η αλλαγή ώρας; Όλο και περισσότερες χώρες και περιφέρειες πειραματίζονται με το «κλείδωμα» του χρόνου σε μία από τις δύο επιλογές, αντιμετωπίζοντας το ερώτημα όχι ως απλή γραφειοκρατική απόφαση αλλά ως ζήτημα που αγγίζει το σώμα και τη διάθεση. Μια νέα ανάλυση από τον Καναδά, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Canadian Medical Association Journal, ρίχνει φως στις επιδράσεις της κάθε λύσης στην υγεία, την ψυχολογία και την κοινωνική ζωή.

Γιατί το πρωινό φως κερδίζει τη μάχη του κιρκάδιου ρυθμού

Οι ειδικοί στον κιρκάδιο ρυθμό που υπογράφουν την ανάλυση καταλήγουν ότι η μόνιμη χειμερινή, δηλαδή η κανονική ώρα, παρουσιάζει σαφή πλεονεκτήματα για τη λειτουργία του οργανισμού. Ο λόγος κρύβεται στον τρόπο που είναι προγραμματισμένο το εσωτερικό μας ρολόι: ο εγκέφαλος χρειάζεται το φυσικό πρωινό φως του ήλιου για να μπει σε εγρήγορση και να συγχρονίσει τον βιολογικό μας ρυθμό.

Με τη χειμερινή ώρα το φως έρχεται νωρίτερα το πρωί, βοηθώντας μας να ξυπνάμε πιο ομαλά και περιορίζοντας το λεγόμενο «κοινωνικό jetlag», τη διαφορά ανάμεσα στο βιολογικό μας ρολόι και στα ωράρια της εργασίας ή του σχολείου. Αντίθετα, η έλλειψη πρωινού φωτός έχει συνδεθεί σε μελέτες παρατήρησης με μειωμένη ποιότητα ύπνου και αυξημένες τάσεις εποχικής κατάθλιψης, κάτι που φαίνεται εντονότερα στους εφήβους. Για τους ερευνητές, αυτή η πρωινή έκθεση στο φως είναι που κάνει τη χειμερινή ώρα πιο εναρμονισμένη με τη φυσιολογία του ανθρώπου.

Τα φωτεινά απογεύματα και το τίμημα της ανατολής στο σκοτάδι

Στον αντίποδα, η μόνιμη θερινή ώρα διαθέτει τους δικούς της υποστηρικτές, και όχι άδικα. Το μεγάλο της ατού είναι τα παρατεταμένα, φωτεινά απογεύματα: το φως μετά το πέρας της εργασίας ή του σχολείου προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για σωματική άσκηση και εξωτερικές δραστηριότητες, ενισχύει την κοινωνικοποίηση και τη διάθεση τις απογευματινές ώρες και έχει θετικό αντίκτυπο στην τοπική οικονομία και το εμπόριο, καθώς οι πολίτες κυκλοφορούν περισσότερο.

Το τίμημα, ωστόσο, εμφανίζεται τον χειμώνα, όταν η ανατολή του ήλιου καθυστερεί. Σε πολλές περιοχές ο ήλιος θα έβγαινε ακόμη και μετά τις 8:30 ή τις 9:00 το πρωί, αναγκάζοντας εργαζόμενους και μαθητές να ξεκινούν την ημέρα τους στο σκοτάδι. Ο παράγοντας αυτός έχει ήδη κόστος στο παρελθόν: χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Ρωσία αναγκάστηκαν να ανατρέψουν αντίστοιχες αποφάσεις μόνιμης θερινής ώρας, ύστερα από παράπονα που αφορούσαν κυρίως την ασφάλεια.

Η ερευνητική ομάδα παραδέχεται ότι δεν υπάρχει μαγική λύση ικανή να ικανοποιήσει κάθε πτυχή της ζωής, ενώ οι μακροχρόνιες επιπτώσεις παραμένουν εν μέρει αβέβαιες. Παρότι οι ίδιοι προκρίνουν τη χειμερινή ώρα ως την πιο συμβατή με τη βιολογία μας, τονίζουν ότι η τελική απόφαση απόκειται στις κυβερνήσεις, που καλούνται να σταθμίσουν μαζί με τα επιστημονικά δεδομένα τις κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους.