Το καλάθι του νοικοκυριού και ο γρίφος της προσιτότητας

Η εβδομαδιαία έξοδος στο σούπερ μάρκετ έχει μετατραπεί για την πλειονότητα των ελληνικών νοικοκυριών σε μια δοκιμασία ισορροπίας, καθώς το κόστος των βασικών αγαθών διατροφής απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μέρος του μηνιαίου εισοδήματος. Τα στοιχεία της Eurostat για τον Σεπτέμβριο, ωστόσο, αποκαλύπτουν μια εικόνα πιο σύνθετη από όσο δείχνει το ράφι. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει ένα προϊόν, αλλά πόσο προσιτό παραμένει τελικά για τον μέσο καταναλωτή. Και σε αυτόν τον δείκτη η Ελλάδα κινείται σε καλύτερη θέση από ό,τι συχνά υποτίθεται.

Το ελληνικό καλάθι κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά απορροφούν κατά μέσο όρο το 13,6% της συνολικής δαπάνης των νοικοκυριών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την εικόνα όμως να διαφέρει δραματικά από κράτος σε κράτος. Ο δείκτης τιμών τροφίμων (Numbeo-Euronews) καταγράφει τεράστιες διακυμάνσεις: στην Ελβετία το κόστος βρίσκεται 89% πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, με το ίδιο καλάθι να ξεπερνά τα 137 ευρώ, ενώ σε χώρες εκτός ΕΕ, όπως η Μολδαβία, ο δείκτης υποχωρεί στο 57,2.

Για την Ελλάδα ο δείκτης διαμορφώνεται στο 83,6, με τον μέσο όρο της ΕΕ στο 100, γεγονός που σημαίνει ότι οι τιμές των τροφίμων βρίσκονται 16,4% κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ένα βασικό καλάθι 18 ειδών - γάλα, ψωμί, ρύζι, κρέας, φρούτα, λαχανικά και αυγά - κοστίζει 65,70 ευρώ στην Ελλάδα, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ ανέρχεται σε 69,84 ευρώ.

Η χώρα κινείται έτσι σε παρόμοια επίπεδα τιμών με την Τσεχία (83,6) και τη Σλοβακία (80,5), παραμένοντας σαφώς φθηνότερη από χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Στη Γαλλία το αντίστοιχο καλάθι φτάνει τα 87,40 ευρώ, στην Ιταλία τα 80 ευρώ και στη Γερμανία τα 75,20 ευρώ.

Ελαιόλαδο και ψάρια πέφτουν, τα κρέατα αντιστέκονται

Τα ίδια στοιχεία εξηγούν γιατί η πρωτοβουλία μείωσης τιμών στα σούπερ μάρκετ θα συνεχιστεί τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο. Παρότι ο γενικός πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 5,1%, ο πέμπτος υψηλότερος στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα ήταν έστω και οριακά αρνητικός, στο -0,1%, δηλαδή οι τιμές μειώθηκαν σε σχέση με πέρυσι. Την ίδια ώρα στην Ευρωζώνη καταγράφηκε αύξηση τιμών 1,1%, γεγονός που αναδεικνύει μια ταχύτερη αποκλιμάκωση στην ελληνική αγορά.

Οι μειώσεις είναι εντυπωσιακές σε μια σειρά κατηγοριών. Στο ελαιόλαδο ο πληθωρισμός υποχώρησε στο -11,9%, τη δεύτερη μεγαλύτερη πτώση στην Ευρωζώνη, στους χυμούς στο -6,7% και στα δημητριακά στο -8,4%. Στα ψάρια, μόνιμη πληγή για την ελληνική αγορά, οι τιμές μειώθηκαν κατά 0,4%, ενώ μακαρόνια, ζάχαρη, καφές και κρασί σημείωσαν μεγαλύτερη πτώση από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Το στοίχημα παραμένει στις γνωστές ελληνικές πληγές. Στο βοδινό ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε στο 12,3%, στα αμνοερίφια στο 9,7% και στο χοιρινό στο 4,4%, ενώ στις πατάτες έφτασε το 9,2%. Ανοδικά κινήθηκαν και το ψωμί, με 2,3%, καθώς και τα τυριά, με τους παραγωγούς να προειδοποιούν ότι η φέτα ενδέχεται να ξεπεράσει τα 20 ευρώ το κιλό έως τα Χριστούγεννα.