Ο μετεωρίτης Teghaza 001 μαρτυρά νερό στον πρώιμο Άρη

Ένα πέτρωμα μεγέθους γροθιάς, που ξεπρόβαλε από την άμμο της Σαχάρα, μετέφερε στη Γη ένα μήνυμα 4,1 δισεκατομμυρίων ετών. Ο μετεωρίτης Teghaza 001, που εντοπίστηκε το 2022 στο Μαλί, αποδεικνύεται ο αρχαιότερος από τους 435 αρειανούς μετεωρίτες που έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα στον πλανήτη μας. Η ανάλυσή του δείχνει ότι στην επιφάνεια του Άρη υπήρχε νερό σε υγρή μορφή, σε μια εποχή που ο σημερινός ψυχρός και άνυδρος κόσμος ήταν πιθανώς θερμότερος και υγρότερος.

Οκτώ θραύσματα στην έρημο κοντά στο Μπιρ Σάλι

Ο Teghaza 001 βρέθηκε σε οκτώ κομμάτια, με το μεγαλύτερο να έχει το μέγεθος μιας γροθιάς, περίπου 34 χιλιόμετρα από το χωριό Μπιρ Σάλι του Μαλί. Πρόκειται για πυριγενές πέτρωμα, γνωστό ως γάββρος, με σχετικά μεγάλους κρυστάλλους που σχηματίστηκαν καθώς το μάγμα ψυχόταν αργά κάτω από την επιφάνεια. Τα κύρια ορυκτά του είναι ο άστριος και ο πυρόξενος, ενώ περιέχει και κρυστάλλους ζιρκονίου που φέρουν το στοιχείο ουράνιο.

Αν και αποτελεί τμήμα του αρειανού φλοιού, το πέτρωμα σχηματίστηκε από μάγμα που προήλθε από μεγαλύτερα βάθη, στον μανδύα του πλανήτη. Η χημεία του φανερώνει ότι υπέστη αλληλεπιδράσεις με νερό ενώ ψυχόταν και κρυσταλλωνόταν στο αρειανό υπέδαφος. Το εύρημα δείχνει ότι το νερό δεν υπήρχε μόνο ως πιθανό επιφανειακό στοιχείο, αλλά μπορούσε να διεισδύει βαθύτερα στον φλοιό και να αλληλεπιδρά με τα υλικά που προέρχονταν από τον μανδύα.

Η ανάλυση ισοτόπων υδρογόνου και οξυγόνου ενισχύει το συμπέρασμα αυτό. Οι αναλογίες των ισοτόπων λειτουργούν ως γεωχημικά ίχνη, επιτρέποντας στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν την προέλευση του νερού και τις μεταβολές που υπέστη με την πάροδο του χρόνου. Σήμερα ο Άρης είναι κρύος και έρημος, όμως υπάρχουν αποδείξεις ότι η επιφάνειά του φιλοξενούσε ποτάμια, λίμνες, ακόμη και έναν ωκεανό στο βόρειο ημισφαίριο πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.

Το ζιρκόνιο και το ουράνιο που μέτρησαν τον χρόνο

Η ηλικία του μετεωρίτη προσδιορίστηκε μέσω των ορυκτών που περιέχουν ουράνιο. Το ουράνιο διασπάται ραδιενεργά και μετατρέπεται σταδιακά σε μόλυβδο με γνωστούς ρυθμούς, οπότε μετρώντας τις αναλογίες των ισοτόπων οι επιστήμονες υπολόγισαν πόσος χρόνος έχει περάσει από τον σχηματισμό του πετρώματος. Οι μετρήσεις στους κρυστάλλους ζιρκονίου έδωσαν ηλικία περίπου 4,11 δισεκατομμυρίων ετών, καθιστώντας το δείγμα ένα σπάνιο παράθυρο σε μια περίοδο για την οποία οι άμεσες πληροφορίες παραμένουν περιορισμένες.

Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science στις 29 Οκτωβρίου 2026, ενώ συμπληρωματική έρευνα για το νερό που περιέχει ο μετεωρίτης είχε δημοσιευθεί τον Ιούνιο στο Science Advances. Επικεφαλής συγγραφέας είναι η επιστήμονας Γιανγκ Λιου του Jet Propulsion Laboratory της NASA, τη διαχείριση του οποίου έχει το πανεπιστήμιο Caltech στην Καλιφόρνια. Η Λιου περιέγραψε τον μετεωρίτη ως μάρτυρα μιας εποχής που ο Άρης ήταν πιθανώς θερμότερος και υγρότερος σε σύγκριση με το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του.

Όπως σημείωσε, οι αρειανοί μετεωρίτες είναι τα μόνα δείγματα από τον πλανήτη και επιτρέπουν να αξιολογηθεί σε εργαστηριακό περιβάλλον κατά πόσο ο Άρης θα μπορούσε να υποστηρίξει συνθήκες κατάλληλες για τη διαβίωση. Η ανακάλυψη δεν αποδεικνύει ότι υπήρξε ζωή, προσφέρει όμως νέα στοιχεία ότι πριν από περίπου 4,1 δισεκατομμύρια χρόνια υπήρχαν περιβαλλοντικές συνθήκες δυνητικά κατάλληλες για την ανάπτυξή της. Οι λεπτομέρειες από τα δείγματα, πρόσθεσε η Λιου, συμπληρώνουν και επικυρώνουν την εξερεύνηση του Άρη με δορυφόρους και οχήματα εδάφους.