Σκληραίνει η στάση των ΗΠΑ για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Πίσω από την παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Νέα Υόρκη κρύβεται ένα πυκνό διπλωματικό παρασκήνιο που τρέχει παράλληλα με τις εργασίες του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το State Department μετέβαλε αισθητά τη διατύπωσή του για το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ η Άγκυρα δοκιμάζει νέο άνοιγμα προς το Κάιρο. Η Αθήνα καταγράφει τη μετατόπιση της Ουάσιγκτον ως σαφές όφελος, κρατώντας ταυτόχρονα απόσταση από κάθε λογική συναλλαγής επί των θαλασσίων ζωνών.

Από το «βρείτε τα» στην «προκλητική» ανακοίνωση

Στην πρώτη ανακοίνωσή του, στις 21 Οκτωβρίου, το State Department περιορίστηκε σε μια χλιαρή έκκληση, ενθαρρύνοντας τους εταίρους στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων. Το κείμενο υπενθύμιζε ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ και τις καλούσε σε διμερείς επαφές, ένα μήνυμα που στην ουσία ισοδυναμούσε με το γνώριμο «βρείτε τα». Η προσέγγιση αυτή προκάλεσε δυσαρέσκεια, καθώς εμφανιζόταν να εξισώνει τα δύο μέρη αμέσως μετά την επικύρωση του μνημονίου.

Η εικόνα άλλαξε στις 25 Οκτωβρίου, όταν η Ουάσιγκτον επανεξέδωσε τη θέση της με σαφώς σκληρότερο λεκτικό. Αυτή τη φορά η ανακοίνωση της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου χαρακτηρίστηκε «μη εποικοδομητική και προκλητική», με το State Department να τονίζει ότι έχει αυξήσει τις εντάσεις στην περιοχή και ότι η θέση των ΗΠΑ επί του ζητήματος δεν έχει αλλάξει. Στη διπλωματική γλώσσα, η παράλειψη ή η προσθήκη συγκεκριμένων λέξεων σε επανεκδιδόμενα κείμενα μετράει, και εδώ η προσθήκη λειτούργησε υπέρ της ελληνικής πλευράς.

Το «βρείτε τα» παρέμεινε και στη νέα διατύπωση, καθώς αντανακλά πάγια αμερικανική γραμμή που αντιμετωπίζει την Τουρκία ως στρατηγικό εταίρο και την Ελλάδα ως πολύτιμο σύμμαχο. Η παρασκηνιακή δουλειά των πρεσβειών της Ελλάδας και των ΗΠΑ θεωρείται ότι συνέβαλε στην αλλαγή του τόνου της Ουάσιγκτον. Νωρίτερα, στο ίδιο μέτωπο, το Ισραήλ και η Γαλλία είχαν απορρίψει το μνημόνιο, ενώ η καταδίκη ήρθε και από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα 27 κράτη-μέλη της.

Η προσφορά 15.000 τ.χλμ. προς την Αίγυπτο

Παράλληλα με το διπλωματικό μέτωπο, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επανέλαβε ότι η Άγκυρα είναι έτοιμη να υπογράψει συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Αίγυπτο στη βάση των αμοιβαίων συμφερόντων. Σύμφωνα με την τουρκική πλευρά, μια τέτοια συμφωνία θα εξασφάλιζε στο Κάιρο επιπλέον θαλάσσια ζώνη άνω των 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων σε σύγκριση με μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα. Η ανακοίνωση, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε από αναλυτικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν αυτή την εκτίμηση, ενώ η Άγκυρα επικαλέστηκε και την επικύρωση του μνημονίου στις 20 Οκτωβρίου ως ενίσχυση της θέσης της.

Η απάντηση της Αθήνας υπήρξε άμεση και κατηγορηματική. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μετά τη συνάντησή του στη Νέα Υόρκη με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, υπογράμμισε ότι «οι θαλάσσιες ζώνες δεν είναι πεδίο πλειστηριασμού» αλλά πεδίο όπου οφείλει να επιβάλλεται το Διεθνές Δίκαιο. Κύκλοι του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών σημείωσαν ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγματευτικών πλειοδοσιών ούτε μπορούν να προσφέρονται από τρίτους ως αντάλλαγμα, καθώς καμία επικοινωνιακή προσφορά δεν υποκαθιστά τη γεωγραφία.

Η ελληνική πλευρά παρέπεμψε στην ελληνοαιγυπτιακή Συμφωνία Οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020, τονίζοντας ότι σε αυτή τη νομική βάση στηρίζεται και η πρόσφατη κοινή απόφαση Αθήνας και Καΐρου να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της. Από την πλευρά του, ο Γεραπετρίτης ενημέρωσε τον Αντόνιο Γκουτέρες για τις παράνομες οριοθετήσεις, προειδοποιώντας ότι μια κατάσταση ακρότητας θα ήταν εξαιρετικά επιζήμια για όλα τα κράτη της Μεσογείου.