Halloween: ο πύρινος εξωπλανήτης-εφιάλτης στα 280 έτη φωτός

Όσο τρομακτικές κι αν μοιάζουν οι μάσκες και τα σκηνικά του Halloween, ελάχιστα ωχριούν μπροστά σε έναν αληθινό κόσμο που μόλις μελέτησε το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb. Πρόκειται για τον βραχώδη εξωπλανήτη TOI-561 b, μια «υπεργαία» που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 280 ετών φωτός από τη Γη. Εκεί η επιφάνεια ξεπερνά τους 1.800 βαθμούς Κελσίου και το ένα έτος ολοκληρώνεται μέσα σε μόλις 11 ώρες. Οι αστρονόμοι ξεκλείδωσαν τα μυστικά αυτού του αφιλόξενου κόσμου παρατηρώντας τον για πρώτη φορά στις πιο αθέατες γωνιές του.

Ένα έτος 11 ωρών σε έναν κόσμο στους 1.800 βαθμούς

Ο TOI-561 b ανακαλύφθηκε το 2020 από τον δορυφόρο TESS της NASA και από την πρώτη στιγμή ξεχώρισε για τα ακραία χαρακτηριστικά του. Περιστρέφεται τόσο κοντά στο μητρικό του άστρο, που συμπληρώνει μια πλήρη τροχιά σε διάστημα μικρότερο από μισή γήινη ημέρα. Αυτή η ασφυκτική εγγύτητα εκτοξεύει τη θερμοκρασία της επιφάνειας σε επίπεδα που θα έλιωναν κάθε γνωστό βράχο, μετατρέποντας τον πλανήτη σε έναν διαρκώς πυρακτωμένο κόσμο.

Η ίδια η θέση του τον καθιστά επίσης «παλιρροϊκά κλειδωμένο», κατά τον ίδιο τρόπο που η Σελήνη δείχνει πάντα την ίδια όψη προς τη Γη. Ο χρόνος περιστροφής γύρω από τον άξονά του ταυτίζεται με τον χρόνο της τροχιάς του, με αποτέλεσμα το ένα ημισφαίριο να βλέπει αιώνια προς το άστρο και να φλέγεται σε μόνιμη ημέρα, ενώ το άλλο παραμένει στραμμένο στο απόλυτο σκοτάδι του διαστήματος. Λόγω αυτής της κολασμένης ζέστης, οι επιστήμονες θεωρούσαν αρχικά αδιανόητο να διατηρεί ο πλανήτης οποιαδήποτε ατμόσφαιρα.

Τα νέφη από εξατμισμένο χαλαζία που πρόδωσαν την ατμόσφαιρα

Για να δουν πίσω από αυτή την εικόνα, οι ερευνητές έστρεψαν το James Webb προς τον πλανήτη για 37 ώρες, καλύπτοντας σχεδόν τέσσερις πλήρεις τροχιές. Οι μετρήσεις ανέτρεψαν τις αρχικές εκτιμήσεις: ο TOI-561 b τυλίγεται από ένα ανακλαστικό στρώμα νεφών, τα οποία όμως δεν έχουν καμία σχέση με τα γήινα. Αποτελούνται από εξατμισμένα πυριτικά ορυκτά, την ίδια οικογένεια ενώσεων που συνθέτουν τον χαλαζία και την άμμο.

«Μετρήσαμε πώς άλλαζε η φωτεινότητα και η θερμότητα του πλανήτη κατά τη διάρκεια της τροχιάς του», εξήγησε η Λίζα Ντανγκ, ερευνήτρια του Πανεπιστημίου του Βατερλώ. Η μέθοδος, γνωστή ως «καμπύλη φάσης», έδειξε ότι ο πλανήτης αντανακλά σημαντική ποσότητα φωτός και ότι η θερμότητα ανακατανέμεται γύρω του, αντί να εγκλωβίζεται μόνο στη φωτιζόμενη πλευρά. Ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων υποδεικνύει την παρουσία ατμόσφαιρας εκεί όπου κανείς δεν την περίμενε.

Η πιο ανατριχιαστική λεπτομέρεια κρυβόταν στο φωτεινό ημισφαίριο, το οποίο αποδείχθηκε πιο ψυχρό από το αναμενόμενο. Η «χαμένη» θερμότητα δεν ταξιδεύει απλώς προς τη σκοτεινή πλευρά, αλλά σε μεγάλο βαθμό αντανακλάται πίσω στο διάστημα πριν προλάβει να απορροφηθεί. Παρατηρώντας για πρώτη φορά τη σκοτεινή όψη αυτού του πύρινου κόσμου, η επιστημονική ομάδα άνοιξε ένα παράθυρο σε μια κοσμική ιστορία τρόμου που εξελίσσεται σιωπηλά 280 έτη φωτός μακριά.