Καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, το επόμενο τεστ της Άγκυρας

Με τον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου ανοιχτό μπροστά του, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μετέφερε τη συζήτηση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο από τη ρητορική στο έδαφος του Διεθνούς Δικαίου, κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ υπό ελληνική προεδρία. Πέρα από τη γνωστή αντιπαράθεση πρέσβεων στην αίθουσα, η Αθήνα έθεσε ευθέως το ζήτημα της επήρειας των ελληνικών νησιών. Και προειδοποίησε για το επόμενο κρίσιμο τεστ των τουρκικών προθέσεων: το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου.

Ο παραλογισμός της διαγώνιας χάραξης Τουρκίας-Λιβύης

Ο Έλληνας πρωθυπουργός ανέλυσε βήμα-βήμα την επιδίωξη Τουρκίας και Λιβύης να χαράξουν θαλάσσιο σύνορο μεταξύ τους, δύο χωρών που δεν διαθέτουν ούτε αντικείμενες ούτε παρακείμενες ακτές. «Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», σημείωσε, δείχνοντας ότι η επιχειρούμενη γραμμή μπορεί να προκύψει μόνο αν αγνοηθεί πλήρως η παρουσία των ελληνικών νησιών.

Στο κρίσιμο αυτό σημείο ο Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι τα νησιά δεν είναι «ακατοίκητοι βράχοι στη μέση της θάλασσας», αλλά ακμάζουσες κοινότητες με ιστορία αιώνων και δυναμικές οικονομίες, όπου ζουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Τόνισε ότι τα νησιά έχουν δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, σύμφωνα με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, οι διατάξεις της οποίας αντανακλούν εθιμικό δίκαιο δεσμευτικό για όλα τα κράτη.

Από το ίδιο βήμα ήρθε και η νομική αιχμή προς την Άγκυρα: καμία συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να στερήσει από τρίτο κράτος τα κυριαρχικά του δικαιώματα, ούτε μια διμερής συμφωνία μπορεί να υπερισχύει του Διεθνούς Δικαίου. Την ίδια γραμμή κράτησε και η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας, πρέσβυς Αγλαΐα Μπαλτά, που χαρακτήρισε το μνημόνιο «άκυρο και ανυπόστατο» και σημείωσε πως «η γεωγραφία δεν μπορεί να αναδιαμορφωθεί», επικαλούμενη τις συμφωνίες οριοθέτησης της Ελλάδας με την Ιταλία και την Αίγυπτο.

Το καλώδιο με την Κύπρο και το γαλλικό ερευνητικό

Το πραγματικά νέο στοιχείο της παρέμβασης ήταν η σύνδεση του μνημονίου με τα ενεργειακά έργα της περιοχής. Ο Μητσοτάκης ξεκαθάρισε ότι «σε καμία περίπτωση δεν μπορεί το μνημόνιο αυτό να λειτουργήσει ως πρόσχημα για την αμφισβήτηση νόμιμων δραστηριοτήτων στη θάλασσα ή για την παρεμπόδιση στρατηγικών έργων συνδεσιμότητας». Έθεσε έτσι το πλαίσιο με βάση το οποίο η Αθήνα θα κινηθεί στην επανέναρξη των εργασιών για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου.

Η επισήμανση συνδέεται στενά με τον χρόνο της. Στην ελληνική πλευρά υπάρχει η εκτίμηση ότι η κύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επισπεύσθηκε από την πλευρά της Βεγγάζης ακριβώς για να το επικαλεστεί η Τουρκία σε σχέση με τις εργασίες του καλωδίου και με τις περιοχές όπου θα κινηθεί το επόμενο διάστημα το γαλλικό ερευνητικό πλοίο.

Από την πλευρά της, η Άγκυρα, διά του μόνιμου αντιπροσώπου της Αχμέντ Γιλντίζ, υποστήριξε ότι το Συμβούλιο «δεν είναι δικαστήριο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών» και ότι το μνημόνιο ισχύει από το 2019, υπενθυμίζοντας πως η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση και επαναφέροντας την πρόταση Ερντογάν για διάσκεψη της Ανατολικής Μεσογείου. Η Μπαλτά απάντησε ότι ο σεβασμός του Δικαίου της Θάλασσας «βρίσκεται στον πυρήνα» της θαλάσσιας ασφάλειας και πως η υπενθύμιση των κανόνων «αποτελεί τον ίδιο τον σκοπό» του Συμβουλίου.