PISA 2025: Πτώση στην ανάγνωση και καμπανάκι για το σχολείο

Τα αποτελέσματα του προγράμματος PISA του ΟΟΣΑ για το 2025 επαναφέρουν στο προσκήνιο τα χρόνια προβλήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Οι επιδόσεις των μαθητών παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ στις Φυσικές Επιστήμες, στα Μαθηματικά και στην κατανόηση κειμένου, ενώ η ανάγνωση υποχωρεί σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα του 2022. Κεντρικό ρόλο στη χάραξη της πολιτικής κρατά το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), ο επιτελικός σύμβουλος του υπουργείου Παιδείας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ζήτημα είναι βαθύτερο από μεμονωμένες εξηγήσεις.

Η υποχώρηση της ανάγνωσης κάτω από τα επίπεδα του 2022

Το πρόγραμμα PISA καταγράφει ανά τριετία τις επιδόσεις των μαθητών και αποτυπώνει την πορεία των εκπαιδευτικών συστημάτων. Η ελληνική εικόνα παραμένει κάτω, και μάλιστα πολύ κάτω, από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στους κύκλους των κύριων μαθημάτων: Φυσικές Επιστήμες, Μαθηματικά, κατανόηση κειμένου και επίλυση προβλημάτων με ψηφιακά μέσα. Η σύγκριση με τα αποτελέσματα του 2022 δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ανάγνωση, η οποία εμφανίζεται σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα του 2022, με τη μελλοντική τάση να παρουσιάζεται επίσης πτωτική. Τα αποτελέσματα δεν παραπέμπουν σε ένα και μοναδικό αίτιο. Δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στην πανδημία ούτε στην υπερβολική χρήση των κινητών τηλεφώνων, καθώς καταγράφουν σειρά δυσμενών συνθηκών που αφορούν τη συνολική λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος, από το νηπιαγωγείο έως τα πανεπιστήμια.

Αταξία στην τάξη και ελλείψεις που καταγράφουν οι διευθυντές

Οι ίδιοι οι μαθητές περιγράφουν συγκεκριμένα εμπόδια στη μάθηση. Το πρώτο αφορά την απουσία εκπαιδευτικής αγωγής μέσα στην τάξη. Δηλώνουν ότι δεν μπορούν να εργαστούν αποτελεσματικά εξαιτίας της αταξίας, της οχλοβοής, της ανυπακοής και των συστηματικών διακοπών του μαθήματος από συμμαθητές τους. Πολλοί αισθάνονται ότι οι καθηγητές δεν επιβάλλονται και ότι αδιαφορούν για τη μάθηση του κάθε μαθητή ξεχωριστά.

Το δεύτερο ζήτημα αναδεικνύεται από τους ίδιους τους διευθυντές των σχολείων. Αρκετοί δήλωσαν ότι η διδασκαλία παρουσιάζει προβλήματα επειδή λείπουν καθηγητές ειδικοτήτων, υποδομές και βοηθητικό προσωπικό. Κάθε εποχή καλύπτει διαφορετικές μαθησιακές ανάγκες και σήμερα αποκτούν βαρύτητα οι υποδομές, τα εργαστήρια, οι βιβλιοθήκες και τα σύγχρονα εποπτικά μέσα, τη στιγμή που ο δεσμός μαθητή και καθηγητή φαίνεται να υποβαθμίζεται.

Στα παραπάνω προστίθεται και το γεγονός ότι οι μαθητές δεν αγαπούν το σχολείο, ένα από τα σοβαρότερα ευρήματα της έκθεσης. Το ΙΕΠ, το οποίο δημιουργεί, ελέγχει και συντονίζει τα σχολικά προγράμματα, τη συγγραφή των βιβλίων, την τράπεζα θεμάτων και την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, καλείται ως εθνικός φορέας υλοποίησης των αποτελεσμάτων του PISA να επεξεργαστεί μια νέα εκπαιδευτική προσέγγιση. Τα δεδομένα επιβάλλουν μια συνολική αντιμετώπιση που δεν θα εξαντλείται σε επιμέρους δικαιολογίες.