Γήρανση που απειλεί τα ασφαλιστικά ταμεία έως το 2080

Η συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού στα 7,6 εκατομμύρια έως το 2080 είναι μόνο η μία όψη της έκθεσης Ageing Report 2027 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Πίσω από τους αριθμούς των κατοίκων κρύβεται μια βαθύτερη ανατροπή: η ηλικιακή σύνθεση μετατοπίζεται ραγδαία προς τα πάνω, φορτώνοντας δυσβάσταχο βάρος στα ασφαλιστικά ταμεία. Η Κομισιόν εστιάζει πλέον στο πώς η γήρανση αλλάζει την ισορροπία ανάμεσα σε εργαζόμενους και συνταξιούχους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό, αλλά και δομικό.

Ο δείκτης εξάρτησης που εκτοξεύεται στο 65%

Το πιο κρίσιμο μέγεθος της έκθεσης είναι ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων, που αποτυπώνει την αναλογία των ατόμων άνω των 65 ετών προς τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών. Αυτός ο δείκτης μετρά την πίεση στα συνταξιοδοτικά συστήματα, δείχνοντας πόσοι εργαζόμενοι χρηματοδοτούν με τις εισφορές τους τους δικαιούχους συντάξεων. Στην ΕΕ ο δείκτης αυτός εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περίπου 27 ποσοστιαίες μονάδες, από το 38% το 2025 στο 65% έως το 2080.

Η Κομισιόν σημειώνει ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της επιδείνωσης θα έχει ήδη συντελεστεί έως το 2050, κάτι που μεταφράζει το δημογραφικό ζήτημα σε άμεση πρόκληση για τις επόμενες δύο δεκαετίες. Παράλληλα, το ποσοστό του ενεργού πληθυσμού ηλικίας 20 έως 64 ετών προβλέπεται να υποχωρήσει σε κάθε κράτος-μέλος, από το 58% σήμερα στο 51% του συνολικού πληθυσμού της Ένωσης. Λιγότεροι εργαζόμενοι θα κληθούν να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους, μια εξίσωση που θέτει επί τάπητος τη βιωσιμότητα των ταμείων.

Οι άνω των 80 ετών που διπλασιάζονται

Η έκθεση δείχνει ότι η πιο εκρηκτική μεταβολή αφορά τους πολίτες μεγαλύτερης ηλικίας. Το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών στην ΕΕ αναμένεται να εκτιναχθεί από το σημερινό 22% στο 33% έως το 2080, ενώ η ομάδα των 80 ετών και άνω θα υπερδιπλασιαστεί, από 6% σε 14%. Ειδικά για τους υπερήλικες, ο μέσος ρυθμός αύξησης τις επόμενες δεκαετίες υπολογίζεται στο 13%, το υψηλότερο όλων των ηλικιακών κατηγοριών.

Η γήρανση αυτή αποτυπώνεται και στη διάμεση ηλικία των Ευρωπαίων, που εκτιμάται ότι θα ανέβει από τα 45 στα 51 έτη. Στην Ελλάδα, όπου η μικρή βελτίωση των γεννήσεων από 1,2 σε 1,45 παιδιά ανά γυναίκα δεν αρκεί για να ανατρέψει τη συρρίκνωση, η επιβάρυνση γίνεται ακόμη πιο έντονη. Ο υπερδιπλασιασμός των πιο ευάλωτων ηλικιακά ομάδων σημαίνει αυξημένες ανάγκες σε συντάξεις, υγεία και μακροχρόνια φροντίδα.

Δέκα κράτη-μέλη της ΕΕ αναμένεται να έχουν υψηλότερο πληθυσμό το 2080 σε σχέση με σήμερα. Ωστόσο, σε όλες τις χώρες η μετατόπιση προς τις μεγαλύτερες ηλικίες θα είναι έντονη. Συνολικά, ο πληθυσμός της ΕΕ προβλέπεται να υποχωρήσει από τα 452 εκατομμύρια το 2025 στα 414 εκατομμύρια το 2080, πτώση της τάξης του 8%.