Συνταξιοδότηση: Τα τρία σενάρια της Κομισιόν για τα όρια

Τρία διακριτά σενάρια συνταξιοδοτικής πολιτικής περιλαμβάνει η έκθεση της Κομισιόν για τη γήρανση του πληθυσμού, το Ageing Report 2027. Η ανάλυση μετρά τον αντίκτυπο των μεταρρυθμίσεων στη συνταξιοδότηση στην εξέλιξη του κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Τα τρία σενάρια είναι: η σύνδεση των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, η διατήρησή τους στα επίπεδα του 2026 και η μείωση των ποσοστών αναπλήρωσης κατά 10%. Η Ελλάδα έχει ήδη συνδέσει πλήρως τις ηλικίες συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής άνω των 65 ετών.

Ο μηχανισμός που δένει την ηλικία με το προσδόκιμο ζωής

Το πρώτο σενάριο εξετάζει την υιοθέτηση ενός μηχανισμού αυτόματης αναπροσαρμογής των ορίων ηλικίας, τόσο για την κανονική όσο και για την πρόωρη συνταξιοδότηση. Η προσαρμογή ακολουθεί την αύξηση του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών, με αποτέλεσμα οι πραγματικές ηλικίες αποχώρησης να ανεβαίνουν σταδιακά. Η Κομισιόν σημειώνει ότι σε υψηλότερες ηλικίες ενδέχεται να αυξάνεται ο κίνδυνος μερικής ή πλήρους αναπηρίας ή να αξιοποιούνται εναλλακτικές δυνατότητες εξόδου από την αγορά εργασίας.

Το δεύτερο σενάριο υποθέτει ότι οι βασικές προϋποθέσεις θεμελίωσης δικαιώματος παραμένουν αμετάβλητες. Τα όρια ηλικίας για την πρόωρη και την κανονική συνταξιοδότηση, καθώς και οι απαιτήσεις για τα έτη ασφάλισης, μένουν σταθερά καθ' όλη την περίοδο προβολής. Οι πιθανότητες αποχώρησης των ατόμων ηλικίας 51 ετών και άνω, όπως υπολογίζονται στο Μοντέλο Προσομοίωσης Γενεών, διατηρούνται στα επίπεδα του 2026.

Το τρίτο σενάριο επικεντρώνεται στη διατήρηση σταθερών ποσοστών αναπλήρωσης και προβλέπει παρεμβάσεις εφόσον το ποσοστό των δημόσιων συντάξεων που συνδέονται με τις αποδοχές υποχωρήσει περισσότερο από 10% σε σχέση με το έτος βάσης, το 2025. Σε αυτή την περίπτωση, το ποσοστό αναπλήρωσης κλειδώνει στο επίπεδο που αντιστοιχεί σε μείωση 10%, με έκτακτες παρεμβάσεις πριν υποχωρήσει στο 90% του αρχικού επιπέδου.

Τι δείχνει η έκθεση για το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ως το 2080

Και τα τρία σενάρια εμφανίζουν θετικές επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία. Για το διάστημα 2025-2080, η έκθεση εκτιμά όφελος της τάξης του 1,2% έως 1,5% στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σε συνδυασμό με άλλες παραμέτρους: την αύξηση των γεννήσεων και σενάρια χαμηλής ή υψηλής παραγωγικότητας.

Οι προβολές της έκθεσης αποτυπώνουν σταδιακή μετατόπιση της πραγματικής ηλικίας αποχώρησης από την αγορά εργασίας, καθώς τα κράτη εναρμονίζουν τα όρια με τα δημογραφικά δεδομένα. Ο αυτόματος μηχανισμός στοχεύει στη διασφάλιση της βιωσιμότητας του συστήματος χωρίς απότομες τομές, αφήνοντας περιθώριο για εναλλακτικές εξόδους σε περιπτώσεις υγείας ή αναπηρίας. Ο συνδυασμός αυξημένης συμμετοχής στην αγορά εργασίας και υψηλότερης παραγωγικότητας αποδίδει καθαρό όφελος στο κατά κεφαλήν προϊόν.

Η Κομισιόν δίνει βάρος στον τρόπο μεταβολής των ορίων στις χώρες που έχουν συνδέσει τις ηλικίες με το προσδόκιμο ζωής άνω των 65 ετών. Η αύξηση θα είναι ακέραια: τα όρια ηλικίας θα ανεβαίνουν κατά τον ίδιο αριθμό ετών που αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής. Στις χώρες με αυτή την πλήρη σύνδεση εντάσσεται η Ελλάδα, γεγονός που καθιστά τις προβολές άμεσα σχετικές για τους Έλληνες εργαζομένους και τον σχεδιασμό της επόμενης δεκαετίας.