Στα 81 του κέρδισε το Booker 2026 ο Μ. Τζον Χάρισον

Δύο ιστορικές πρωτιές καταγράφηκαν στην απονομή του φετινού Βραβείου Booker, καθώς ο Βρετανός συγγραφέας Μ. Τζον Χάρισον τιμήθηκε για το μυθιστόρημά του «Το Τέλος των Πάντων» (The End of Everything). Στα 81 του χρόνια έγινε ο γηραιότερος νικητής στην ιστορία του θεσμού και ο πρώτος δημιουργός προερχόμενος από τον χώρο της επιστημονικής φαντασίας που κατακτά τη διάκριση. Η απονομή πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Δευτέρας (9/11) στο Λονδίνο, με το βραβείο να συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 50.000 λιρών, περίπου 67.000 δολαρίων.

Έξι δεκαετίες μάχης για την επιστημονική φαντασία

Η βράβευση σηματοδοτεί μια ιδιαίτερη στιγμή για τον 81χρονο δημιουργό, ο οποίος γράφει εδώ και έξι δεκαετίες και έχει αφιερώσει σημαντικό μέρος της σταδιοδρομίας του στην προσπάθεια να αναγνωριστεί η επιστημονική φαντασία ως λογοτεχνία ισότιμη με τα υπόλοιπα είδη. Μιλώντας σε δημοσιογράφους μετά την τελετή, ο Χάρισον υποστήριξε πως η διάκρισή του δείχνει ότι τα παραδοσιακά όρια ανάμεσα στα λογοτεχνικά είδη αρχίζουν να υποχωρούν. Όπως εξήγησε, ένα μυθιστόρημα δεν χρειάζεται να περιορίζεται σε μία μόνο κατηγορία, αλλά μπορεί να συνδυάζει δύο, τρία ή ακόμη και τέσσερα διαφορετικά είδη, χωρίς να χάνει τη λογοτεχνική του αξία.

Ήδη πριν από την ανακοίνωση του νικητή, ο συγγραφέας είχε αναφερθεί στη μακροχρόνια προσπάθειά του να αλλάξει τη στάση του λογοτεχνικού κόσμου απέναντι στο είδος. «Εδώ και 40 με 50 χρόνια προσπαθώ να αλλάξω αυτή την ισορροπία, τόσο ως μυθιστοριογράφος όσο και ως κριτικός. Γιατί ένα καλογραμμένο έργο επιστημονικής φαντασίας να μη θεωρείται λογοτεχνία;», είχε δηλώσει. Η φετινή διάκριση αποτελεί έτσι μια σημαντική αναγνώριση για έναν δημιουργό που έχει κινηθεί επί δεκαετίες ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία, τη λογοτεχνία του φανταστικού και την πειραματική πεζογραφία.

Ο Χάρισον επικράτησε απέναντι σε πέντε ακόμη συγγραφείς που είχαν συμπεριληφθεί στη βραχεία λίστα του φετινού Booker. Ανάμεσα στους φιναλίστ βρίσκονταν οι προηγούμενοι νικητές του θεσμού Ντάγκλας Στιούαρτ και Μάρλον Τζέιμς, γεγονός που καθιστά τη νίκη του ακόμη πιο ξεχωριστή για έναν συγγραφέα που αναγνωρίζεται πλέον στην κορυφή της διεθνούς λογοτεχνίας.

Ένας ψαράς και ένα αντικείμενο που μεταμορφώνεται

Το «Τέλος των Πάντων» εκτυλίσσεται στις ακτές της Μάγχης, στην Αγγλία του κοντινού μέλλοντος, έπειτα από μια αδιευκρίνιστη καταστροφή που έχει διαλύσει την κοινωνική οργάνωση και έχει οδηγήσει στην εμφάνιση μυστηριωδών εξωγήινων οντοτήτων στη Βρετανία. Η ιστορία επικεντρώνεται σε έναν περιπλανώμενο ψαρά, ο οποίος ζει μαζί με τη θεία του, μια γυναίκα που κυκλοφορεί οπλισμένη. Η ανακάλυψη ενός αινιγματικού αντικειμένου με την ικανότητα να μεταμορφώνεται στην ακτή πυροδοτεί την εξέλιξη της αφήγησης.

Το μυθιστόρημα έχει αποσπάσει θετικά σχόλια για το μαύρο χιούμορ του, αν και η αόριστη και συχνά αινιγματική αφήγησή του έχει προκαλέσει αμηχανία σε ορισμένους κριτικούς. Ερωτηθείς τι θα ήθελε να αποκομίσουν οι αναγνώστες από το έργο του, ο Χάρισον περιέγραψε έναν σκοτεινό κόσμο που θα εξακολουθήσει να είναι ζοφερός, προσθέτοντας ωστόσο ότι ακόμη και στο τέλος των πραγμάτων μπορεί να υπάρξει κάποια μορφή ανακούφισης, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ελπίδα ή οριστική λύτρωση.

Η ιστορικός Μαίρη Μπίαρντ, πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, χαρακτήρισε το μυθιστόρημα μια αποτύπωση της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας μέσα από το πρίσμα του μέλλοντος. Όπως εξήγησε, το βιβλίο πραγματεύεται μια κοινωνία που βιώνει μια καταστροφή χωρίς να μπορεί να κατανοήσει πλήρως τι ακριβώς συμβαίνει. Επισήμανε μάλιστα ότι η αβεβαιότητα την οποία βιώνουν οι χαρακτήρες μεταφέρεται και στους αναγνώστες, οι οποίοι καλούνται να ανακαλύψουν σταδιακά τι έχει συμβεί.