ΕΚΤ: Το πλουσιότερο 10% κρατά πάνω από τον μισό πλούτο

Βαθύ και διαρκές αποτύπωμα στην κατανομή του πλούτου στην Ελλάδα και στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης που βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης δημόσιου χρέους άφησε η οικονομική κρίση, σύμφωνα με νέα ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Στην ομάδα των χωρών που επλήγησαν περισσότερο, το μερίδιο του πλουσιότερου 10% στον συνολικό καθαρό πλούτο αυξήθηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023. Η μελέτη, που υπογράφουν οι Danilo Bianco, Jiri Slacalek και Oreste Tristani, εξετάζει έξι οικονομίες και δείχνει ότι εκεί η ανισότητα αυξήθηκε εντονότερα και παρέμεινε υψηλή για μεγαλύτερο διάστημα. Τα ευρήματα αφορούν τον καθαρό πλούτο, δηλαδή την αξία των περιουσιακών στοιχείων αφού αφαιρεθούν τα χρέη.

Πώς η κατάρρευση των ακινήτων άνοιξε την ψαλίδα

Η μεγαλύτερη επιδείνωση καταγράφηκε κατά τη διάρκεια των ετών της κρίσης. Καθώς οι τιμές των κατοικιών κατέρρεαν, τα νοικοκυριά που είχαν δανειστεί για να αγοράσουν σπίτι είδαν την αξία της περιουσίας τους να μειώνεται, ενώ οι δανειακές τους υποχρεώσεις παρέμεναν. Την ίδια περίοδο, τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα αναγκάστηκαν να εξαντλήσουν τις αποταμιεύσεις τους για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Αντίθετα, οι μετοχές και τα άλλα περιουσιακά στοιχεία που συγκεντρώνονται κυρίως στα χέρια των εύπορων νοικοκυριών ανέκαμψαν ταχύτερα.

Η μελέτη καλύπτει την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Το 2023, ο συντελεστής Gini, που αποτυπώνει την ανισότητα, διαμορφώθηκε στις 65,9 μονάδες για τις έξι χώρες, από 61,5 μονάδες το 2010. Στις υπόλοιπες οικονομίες της ευρωζώνης ο ίδιος δείκτης ακολούθησε πτωτική πορεία, υποχωρώντας από τις 71,8 στις 69,7 μονάδες. Η ύφεση και η συρρίκνωση των εισοδημάτων επιβάρυναν δυσανάλογα όσους διέθεταν περιορισμένα περιουσιακά μέσα και μικρότερη δυνατότητα να απορροφήσουν τις απώλειες.

Η ανισότητα που δεν υποχώρησε μετά την ανάκαμψη

Η ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων δεν στάθηκε αρκετή για να αντιστρέψει τη διεύρυνση του χάσματος. Στις έξι χώρες μειώθηκε το ποσοστό ιδιοκατοίκησης, κυρίως μεταξύ των νεότερων νοικοκυριών, με αποτέλεσμα λιγότεροι πολίτες να μπορούν να επωφεληθούν από την άνοδο των τιμών κατά την περίοδο της ανάκαμψης. Παράλληλα, τα νοικοκυριά με χαμηλότερη οικονομική επιφάνεια χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να αναπληρώσουν τις αποταμιεύσεις που είχαν χάσει.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η ανισότητα στις έξι χώρες συνέχισε να αυξάνεται έως το 2021 και στη συνέχεια παρέμεινε ουσιαστικά στα ίδια επίπεδα μέχρι το 2023, αισθητά υψηλότερα από εκείνα του 2010 και του 2014. Στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης, αντίθετα, ο Gini είχε υποχωρήσει το 2023 κατά 2,1 μονάδες κάτω από το επίπεδο του 2010. Αξιοσημείωτο είναι ότι κατά την πανδημία του COVID-19 το 2020 η ανισότητα παρέμεινε σταθερή χάρη στα μέτρα κρατικής στήριξης, πριν ο πληθωρισμός της περιόδου 2021-2023 ασκήσει εκ νέου πίεση, μειώνοντας την πραγματική αξία καταθέσεων και περιουσιακών στοιχείων. Η ΕΚΤ διευκρινίζει ότι τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι τα φτωχότερα νοικοκυριά έχασαν απόλυτο πλούτο, αλλά ότι το μερίδιό τους στον συνολικό πλούτο συρρικνώθηκε.