Στο 51,8% ο πλούτος του πλουσιότερου 10% - Το χάσμα της κρίσης

Νέα ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ρίχνει φως στο πόσο άνισα μοιράστηκαν τα βάρη και τα οφέλη της κρίσης δημόσιου χρέους στην Ελλάδα. Πέρα από το δημοσιονομικό σκέλος, η μελέτη εστιάζει στην κατανομή του πλούτου μεταξύ των νοικοκυριών και καταγράφει μια επίμονη διεύρυνση των ανισοτήτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το μερίδιο του πλουσιότερου 10% στον συνολικό καθαρό πλούτο αυξήθηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023. Το εύρημα αφορά την ομάδα των χωρών που βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης και δείχνει ότι το χάσμα παρέμεινε ανοιχτό πολύ μετά το τέλος της ύφεσης.

Το 10% που κρατά πάνω από τον μισό πλούτο

Η ανάλυση, την οποία υπογράφουν οι Danilo Bianco, Jiri Slacalek και Oreste Tristani, εξετάζει έξι οικονομίες: την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Το συμπέρασμα είναι σαφές: στις χώρες που βίωσαν εντονότερα την κρίση, η ανισότητα στον πλούτο αυξήθηκε περισσότερο και παρέμεινε υψηλή για μεγαλύτερο διάστημα. Οι συντάκτες αξιοποίησαν τα στοιχεία της έρευνας Household Finance and Consumption Survey του Ευρωσυστήματος, που καλύπτει περίπου 90.000 νοικοκυριά σε 22 χώρες.

Ο συντελεστής Gini, που μετρά την ανισότητα, διαμορφώθηκε το 2023 στις 65,9 μονάδες για τις έξι χώρες, από 61,5 μονάδες το 2010. Στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης η πορεία ήταν αντίστροφη, με τον δείκτη να υποχωρεί από τις 71,8 μονάδες το 2010 στις 69,7 το 2023. Η ΕΚΤ διευκρινίζει ότι τα ευρήματα αφορούν τον καθαρό πλούτο, δηλαδή την αξία των περιουσιακών στοιχείων αφού αφαιρεθούν οι οφειλές, και δεν σημαίνουν κατ' ανάγκη ότι τα φτωχότερα νοικοκυριά έχασαν πλούτο σε απόλυτους όρους. Δείχνουν, ωστόσο, ότι το μερίδιο των εύπορων αυξήθηκε εις βάρος του φτωχότερου μισού.

Γιατί η ελληνική ανισότητα αποδείχθηκε πιο επίμονη

Η μεγαλύτερη επιδείνωση σημειώθηκε κατά τη διάρκεια των ετών της κρίσης, όταν η κατάρρευση των τιμών των ακινήτων έπληξε όσους είχαν δανειστεί για να αποκτήσουν κατοικία. Η αξία της περιουσίας τους υποχωρούσε, ενώ το χρέος παρέμενε, και τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα αναγκάστηκαν να εξαντλήσουν τις αποταμιεύσεις τους. Αντίθετα, οι μετοχές και άλλα περιουσιακά στοιχεία, συγκεντρωμένα κυρίως στα χέρια των εύπορων, ανέκαμψαν ταχύτερα. Έτσι η ύφεση επιβάρυνε δυσανάλογα όσους είχαν λιγότερα μέσα για να απορροφήσουν τις απώλειες.

Στην περίπτωση της Ελλάδας η ανισότητα αποδείχθηκε ιδιαίτερα ανθεκτική. Ο δείκτης Gini συνέχισε να ανεβαίνει έως το 2021 και παρέμεινε το 2023 σε επίπεδα αισθητά υψηλότερα από εκείνα του 2010 και του 2014. Σε αντίθεση με την υπόλοιπη ευρωζώνη, όπου ο δείκτης υποχώρησε κατά 2,1 μονάδες κάτω από το επίπεδο του 2010, το χάσμα εδώ δεν έκλεισε. Η μειωμένη ιδιοκατοίκηση, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών, εμπόδισε ευρύτερα στρώματα να επωφεληθούν από τη μετέπειτα άνοδο των τιμών των ακινήτων.

Η ΕΚΤ σημειώνει ότι κατά την πανδημία του COVID-19 το 2020, η ανισότητα παρέμεινε σταθερή χάρη στα μέτρα κρατικής στήριξης προς τα νοικοκυριά. Η επίδραση του πληθωρισμού και του προσωρινού πληθυσμιακού κύματος της περιόδου 2021-2023 περιέπλεξε την εικόνα, μειώνοντας την πραγματική αξία καταθέσεων και αναγκάζοντας εκ νέου τα φτωχότερα στρώματα να ρευστοποιήσουν αποθέματα. Για τα νοικοκυριά με μικρότερη οικονομική επιφάνεια, η ανάκτηση των χαμένων αποταμιεύσεων απαιτεί περισσότερο χρόνο, κρατώντας το χάσμα ανοιχτό.