Η αδήλωτη εργασία στην Ελλάδα παραμένει σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ). Το 2024, το ποσοστό ανεπίσημης απασχόλησης διαμορφώθηκε στο 3,5%, έναντι 2,7% που είναι ο μέσος όρος των 23 χωρών της ΕΕ. Παρόλο που η τάση είναι πτωτική από το 2010, η διαφορά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο εξακολουθεί να παραμένει αξιοσημείωτη. Η έκθεση αναδεικνύει βαθύτερες διαρθρωτικές αδυναμίες στην ελληνική αγορά εργασίας που δεν έχουν ακόμη αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.
Τι έδειξε η έκθεση του ΙΟΒΕ
Η έκθεση του ΙΟΒΕ καταγράφει έντονες ανισότητες τόσο ανάμεσα στα φύλα όσο και μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών. Στις μη αστικές περιοχές, η αδήλωτη εργασία αγγίζει το 8,1% για τις γυναίκες, ενώ για τους άνδρες στις ίδιες περιοχές το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 3,9%. Στις πόλεις, η εικόνα βελτιώνεται, αλλά η ανισότητα παραμένει: 3,9% για τις γυναίκες έναντι 2,1% για τους άνδρες. Η Ελλάδα καταγράφει μάλιστα μεγαλύτερο χάσμα φύλων στην αδήλωτη εργασία σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που εγείρει ανησυχίες για την ισότητα στην αγορά εργασίας.
Η αδήλωτη εργασία αφορά ένα ευρύ φάσμα εργαζομένων: από αυτοαπασχολούμενους που δραστηριοποιούνται εκτός επίσημων δομών έως μισθωτούς των οποίων η σχέση εργασίας δεν αναγνωρίζεται επίσημα από τον εργοδότη. Αυτοί οι εργαζόμενοι στερούνται βασικές προστασίες, όπως ασφάλιση υγείας, συνταξιοδοτικά δικαιώματα και δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης. Οι εμπειρογνώμονες τονίζουν ότι η έλλειψη ρύθμισης έχει ευρύτερες συνέπειες, επηρεάζοντας τόσο την ευημερία των εργαζομένων όσο και τον θεμιτό ανταγωνισμό στην οικονομία.
Παράλληλα, η έκθεση υπογραμμίζει ότι, παρά τη σταδιακή μείωση των ποσοστών, το φαινόμενο εξακολουθεί να έχει σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις. Η ανεπίσημη οικονομία υπονομεύει τα δημόσια έσοδα, επιβαρύνει τους νόμιμους εργοδότες και διαιωνίζει ανισότητες που πλήττουν κυρίως τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Παραβάσεις και πρόστιμα — η εικόνα στον έλεγχο
Οι αρχές ανακαλύπτουν συνεχώς παραβάσεις στην αγορά εργασίας, και τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Μόνο τον Φεβρουάριο, 6 στα 10 πρόστιμα που επέβαλαν οι επιθεωρητές εργασίας αφορούσαν αδήλωτη εργασία και παραβάσεις του συστήματος της ψηφιακής κάρτας εργασίας. Από το σύνολο των 4 εκατομμυρίων ευρώ σε κυρώσεις, τα 2,4 εκατομμύρια ευρώ συνδέονταν αποκλειστικά με αυτές τις κατηγορίες παραβάσεων. Τα πρόστιμα για αδήλωτη εργασία μπορούν να φτάσουν έως και 10.500 ευρώ ανά εργαζόμενο, ωστόσο σημαντικό τμήμα της αγοράς εξακολουθεί να λειτουργεί εκτός νομίμων πλαισίων.
Η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας αποτελεί ένα από τα πιο πρόσφατα εργαλεία που εισήγαγε η κυβέρνηση για τον περιορισμό της ανεπίσημης απασχόλησης. Ωστόσο, οι παραβάσεις που εντοπίζονται δείχνουν ότι η εφαρμογή δεν είναι καθολική. Οι επιθεωρητές εργασίας συνεχίζουν τους ελέγχους σε διάφορους κλάδους, με έμφαση σε τομείς υψηλού κινδύνου όπου η αδήλωτη εργασία είναι ιστορικά διαδεδομένη.
Τι προτείνουν οι ερευνητές
Η έκθεση του ΙΟΒΕ αναγνωρίζει ότι μέτρα που λήφθηκαν τα τελευταία χρόνια έχουν συμβάλει στη σταδιακή μείωση της αδήλωτης εργασίας. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η μείωση της φορολογίας εργασίας, η μείωση εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, η εισαγωγή της ψηφιακής κάρτας εργασίας και η αύξηση των επιθεωρήσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η πρόοδος είναι αργή και ανισομερής. Ιδίως για τις γυναίκες στις αγροτικές περιοχές, τα ποσοστά παραμένουν ανησυχητικά υψηλά.
Οι συντάκτες της έκθεσης καλούν για στοχευμένες πολιτικές που θα βελτιώσουν τις προστασίες εργαζομένων και θα προωθήσουν την ισότητα. Η ανάγκη για συστηματικές παρεμβάσεις κρίνεται επιτακτική, ειδικά σε περιφερειακό επίπεδο όπου οι δομικές αδυναμίες είναι πιο έντονες. Μόνο με συνδυασμό αποτελεσματικής εφαρμογής της νομοθεσίας, κινήτρων για τυποποίηση και κοινωνικής στήριξης μπορεί να επιτευχθεί ουσιαστική μείωση του φαινομένου.
