Τουλάχιστον πέντε κρατούμενοι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια εξέγερσης στη φυλακή υψίστης ασφαλείας Γιάρε III, που βρίσκεται περίπου 70 χιλιόμετρα νότια της Καράκας. Την εξέγερση ανακοίνωσε την Τρίτη 22 Απριλίου το υπουργείο Σωφρονιστικών Υπηρεσιών της Βενεζουέλας, αφού τα επεισόδια ξέσπασαν τη Δευτέρα. Οι αρχές δεν αποκάλυψαν την αιτία της σύρραξης, ούτε τον αριθμό τραυματιών.
Τι έγινε στη φυλακή Γιάρε III
Τη Δευτέρα 21 Απριλίου, μια συμπλοκή μεταξύ κρατουμένων στη φυλακή Γιάρε III κλιμακώθηκε ταχύτατα σε πλήρη εξέγερση. Το υπουργείο Σωφρονιστικών Υπηρεσιών ανακοίνωσε μέσω Instagram ότι ο «καβγάς» ανάμεσα «σε πρόσωπα στερούμενα την ελευθερία τους» είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο πέντε κρατουμένων. Οι σωφρονιστικές αρχές δεν διευκρίνισαν ποια ήταν η αιτία των επεισοδίων, ενώ δεν έδωσαν στη δημοσιότητα καμία πληροφορία σχετικά με πιθανούς τραυματίες. Η εισαγγελία περιορίστηκε στο να ανακοινώσει ότι διενεργείται έρευνα για τα γεγονότα.
Το συγκρότημα Γιάρε αποτελείται συνολικά από τρεις φυλακές. Η Γιάρε III έχει ιδιαίτερο ιστορικό: το 2023, ο ανατραπείς πρόεδρος Νικολάς Μαδούρο είχε διατάξει ευρείας κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις με στόχο την ανάκτηση του ελέγχου φυλακών που είχαν περάσει υπό τον έλεγχο εγκλείστων και συμμοριών. Στο πλαίσιο αυτών των επιχειρήσεων, δεκάδες κρατούμενοι είχαν μεταχθεί στη Γιάρε III. Η φυλακή αυτή φιλοξενεί πλέον άτομα που μεταφέρθηκαν εκεί κατά τις επιχειρήσεις ανακατάληψης σωφρονιστικών ιδρυμάτων.
Στη γειτονική φυλακή Γιάρε II κρατούνται πολλοί έγκλειστοι τους οποίους η αντιπολίτευση χαρακτηρίζει ως πολιτικούς κρατούμενους. Η εικόνα στη Γιάρε II άλλαξε πρόσφατα: την περασμένη εβδομάδα, 46 κρατούμενοι αφέθηκαν ελεύθεροι, γεγονός που διαπίστωσε επιτόπου ομάδα του Γαλλικού Πρακτορείου ειδήσεων.
Το πλαίσιο: Χρόνια κρίση στις φυλακές της Βενεζουέλας
Η εξέγερση στη Γιάρε III δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Οι συνθήκες κράτησης στις φυλακές της Βενεζουέλας επικρίνονται συστηματικά από διεθνείς και εγχώριες μη κυβερνητικές οργανώσεις εδώ και χρόνια. Ο υπερπληθυσμός, η έλλειψη τροφίμων, η απουσία πόσιμου νερού, η βία μεταξύ κρατουμένων και η κυριαρχία συμμοριών αποτελούν μόνιμα χαρακτηριστικά του σωφρονιστικού συστήματος της χώρας. Οι ανθυγιεινές συνθήκες διαβίωσης επιδεινώνουν περαιτέρω μια ήδη εκρηκτική κατάσταση.
Τα στοιχεία της μη κυβερνητικής οργάνωσης Παρατηρητήριο Φυλακών της Βενεζουέλας (OVP) αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος. Το 2024, η οργάνωση κατέγραψε 105 θανάτους σε σωφρονιστικά καταστήματα ή χώρους κράτησης σε ολόκληρη τη Βενεζουέλα. Το OVP απέδωσε αυτούς τους θανάτους αποκλειστικά στις επισφαλείς συνθήκες κράτησης που επικρατούν στα σωφρονιστικά ιδρύματα. Ο αριθμός αυτός φανερώνει ότι ο θάνατος κρατουμένων δεν συνδέεται μόνο με βίαιες συμπλοκές, αλλά και με τις αντικειμενικές συνθήκες διαβίωσης μέσα στις φυλακές.
Παράλληλα, η κυβέρνηση Μαδούρο επέλεξε τη στρατιωτική αντιμετώπιση του προβλήματος. Οι εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις του 2023 για την ανάκτηση ελέγχου των φυλακών από εγκλείστους και συμμορίες είχαν ως αποτέλεσμα τη μεταγωγή μεγάλου αριθμού κρατουμένων στη Γιάρε III. Η πολιτική αυτή επέφερε περαιτέρω αύξηση του πληθυσμού της φυλακής, χωρίς να αντιμετωπιστούν οι δομικές αιτίες της κρίσης. Η απουσία διαφάνειας από τις αρχές — που αρνήθηκαν να δώσουν λεπτομέρειες για τα αίτια ή τους τραυματίες — εντείνει τις ανησυχίες για τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν στο συγκρότημα.
Τι ακολουθεί
Η εισαγγελία της Βενεζουέλας ανακοίνωσε ότι έχει ανοίξει έρευνα για τα αίτια και τις συνθήκες της εξέγερσης στη Γιάρε III. Ωστόσο, δεν έχουν γίνει γνωστές λεπτομέρειες σχετικά με το χρονοδιάγραμμα ή την έκταση της έρευνας. Το υπουργείο Σωφρονιστικών Υπηρεσιών δεν έχει δηλώσει αν θα λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση των συνθηκών που οδήγησαν στα επεισόδια. Η διεθνής κοινότητα και οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων παρακολουθούν τις εξελίξεις, ενώ το OVP συνεχίζει να καταγράφει τους θανάτους στα σωφρονιστικά ιδρύματα της χώρας.
