Ο πόλεμος που διεξάγουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν οδεύει στον δεύτερο μήνα του, φέρνοντας στο προσκήνιο έναν αμερικανικό νόμο που θεσπίστηκε μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ και ορίζει αυστηρό χρονικό πλαφόν 60 ημερών για τη χρήση στρατιωτικής βίας χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Το όριο αυτό συμπληρώνεται την 1η Μαΐου, χωρίς ωστόσο να είναι καθόλου σαφές τι θα ακολουθήσει στη συνέχεια.
Τι προβλέπει ο νόμος War Powers Resolution
Ο νόμος War Powers Resolution θεσπίστηκε με σκοπό να περιορίσει την εκτελεστική εξουσία στο ζήτημα της ανεξέλεγκτης διεξαγωγής πολέμου. Συγκεκριμένα, υποχρεώνει τον πρόεδρο να ενημερώσει το Κογκρέσο εντός 48 ωρών από τη στιγμή που στέλνει στρατιωτικές δυνάμεις σε εχθροπραξίες, εξηγώντας τον σκοπό, την έκταση και την αναμενόμενη διάρκεια της επιχείρησης. Στην περίπτωση του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ επικαλέστηκε τις συνταγματικές αρμοδιότητές του ως αρχιστράτηγος για να δικαιολογήσει την κίνηση, χωρίς να ζητήσει κοινοβουλευτική έγκριση. Μετά την παρέλευση των 60 ημερών χωρίς ψηφοφορία έγκρισης από το Κογκρέσο, ο νόμος ορίζει ρητά ότι η στρατιωτική δράση πρέπει να σταματήσει. Προβλέπεται επίσης μια επιπλέον παράταση έως 30 ημερών, αποκλειστικά για την ασφαλή απόσυρση των στρατιωτών από τη ζώνη συγκρούσεων, αν κρίνει ο πρόεδρος ότι κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο.
Ωστόσο, υπάρχει έντονη σύγχυση στο Κογκρέσο σχετικά με την ακριβή ημερομηνία εκκίνησης της αντίστροφης μέτρησης. Ορισμένοι νομικοί υποστηρίζουν ότι το μέτρημα ξεκινά από την ημέρα έναρξης των εχθροπραξιών, γεγονός που θα έφερνε την προθεσμία στις 29 Απριλίου. Άλλοι, αντίθετα, επιμένουν ότι οι 60 ημέρες αρχίζουν από τη στιγμή της επίσημης ενημέρωσης του Κογκρέσου από τον Λευκό Οίκο, δηλαδή έως την 1η Μαΐου. Η διαφορά αυτή δεν είναι τυπική — έχει άμεσες πρακτικές και πολιτικές συνέπειες για το τι μπορεί να κάνει η κυβέρνηση Τραμπ και για πόσο ακόμη.
Παράλληλα, αρκετοί Ρεπουμπλικανοί βουλευτές υποστηρίζουν ότι η περίοδος εκεχειρίας δεν πρέπει να προσμετράται στις 60 ημέρες, επιχειρώντας ουσιαστικά να παρατείνουν το επιτρεπτό χρονικό παράθυρο δράσης. Ακόμη και ορισμένοι Δημοκρατικοί αναγνωρίζουν ότι η ύπαρξη εκεχειρίας περιπλέκει τον υπολογισμό. Ο βουλευτής Brian Fitzpatrick δήλωσε χαρακτηριστικά: «Δεν μπορείς να τιμωρείς τις εκεχειρίες. Θέλουμε να καθίσουν στο τραπέζι και να μιλήσουν μεταξύ τους», προσθέτοντας πως είναι έτοιμος να ζητήσει ψηφοφορία για τον νόμο αν και όταν λήξει η εκεχειρία.
Αντιδράσεις και πολιτικό πλαίσιο
Ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς δεν άφησε περιθώρια αμφιβολίας για τη στάση της κυβέρνησης: δήλωσε κατηγορηματικά ότι ο νόμος είναι «ουσιαστικά ψεύτικος και αντισυνταγματικός» και ότι δεν πρόκειται να επηρεάσει τη διεξαγωγή της εξωτερικής πολιτικής «τις επόμενες δύο εβδομάδες ή τους επόμενους δύο μήνες». Η τοποθέτηση αυτή ανακλά την πάγια θέση πολλών αμερικανών προέδρων, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Τραμπ, που έχουν χαρακτηρίσει τον νόμο αντισυνταγματικό. Η διοίκηση Τραμπ δεν έχει καταβάλει καμία δημόσια προσπάθεια να κερδίσει την υποστήριξη του Κογκρέσου, σε αντίθεση με προηγούμενες κυβερνήσεις που αναζητούσαν έστω και άτυπη κοινοβουλευτική κάλυψη. Οι ηγέτες των Ρεπουμπλικανών έχουν προς το παρόν διατηρήσει το κόμμα τους ενωμένο στις ψηφοφορίες για τις πολεμικές εξουσίες, αποκρούοντας τις σχετικές προτάσεις που καταθέτουν οι Δημοκρατικοί στη Γερουσία και τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Από ιστορική άποψη, ο νόμος War Powers Resolution δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ για να σταματήσει πραγματικά μια στρατιωτική επιχείρηση. Επί σειρά ετών, μέλη του Κογκρέσου έχουν καταθέσει αγωγές αμφισβητώντας τη χρήση στρατιωτικής βίας βάσει του νόμου, αλλά τα αμερικανικά δικαστήρια έχουν αποφύγει να εκδώσουν απόφαση επί της ουσίας. Προηγούμενοι πρόεδροι βρήκαν παραθυράκια για να συνεχίσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις πέραν των 60 ημερών, όμως οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ο τρέχων πόλεμος στο Ιράν υπερβαίνει σε εύρος και κλίμακα οτιδήποτε έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν αυτή η νομική διάταξη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν σκοπεύει να βιαστεί να καταλήξει σε συμφωνία τερματισμού της σύγκρουσης αν αυτή θεωρηθεί μη ικανοποιητική για τα αμερικανικά συμφέροντα. Η στάση αυτή δημιουργεί ένα νομικό και πολιτικό αδιέξοδο: ο νόμος λέει ένα πράγμα, η εκτελεστική εξουσία αρνείται να τον αναγνωρίσει ως δεσμευτικό, και το Κογκρέσο παραμένει διχασμένο ως προς το αν και πώς θα επέμβει.
Τι ακολουθεί
Καθώς πλησιάζει η 1η Μαΐου, το βλέμμα στρέφεται στο Κογκρέσο και στο κατά πόσον οι Δημοκρατικοί θα επιμείνουν στις ψηφοφορίες για τις πολεμικές εξουσίες ή αν κάποιοι Ρεπουμπλικανοί θα αποστατήσουν. Ο βουλευτής Brian Fitzpatrick έχει ήδη δηλώσει ότι θα ζητήσει ψηφοφορία αμέσως μόλις λήξει η εκεχειρία, γεγονός που υποδηλώνει αυξανόμενη πίεση και εντός του Ρεπουμπλικανικού κόμματος. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: θα τολμήσει το Κογκρέσο να δοκιμάσει για πρώτη φορά στην ιστορία τον νόμο War Powers Resolution ως εργαλείο παύσης ενός πολέμου, ή θα συνεχίσει να αδρανεί όπως έχει κάνει σε κάθε προηγούμενη περίπτωση;
