Το ζήτημα του παράνομου εμπορίου καπνού και vapes βρέθηκε στο επίκεντρο του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, όπου στελέχη της Japan Tobacco International (JTI) τόπησαν ότι η υπερ-ρύθμιση των αγορών ωθεί τους καταναλωτές στην παρανομία, ενισχύοντας παράλληλα το οργανωμένο έγκλημα. Οι τοποθετήσεις τους ανέδειξαν την ανάγκη για ισορροπημένη πολιτική που κρατά τη ζήτηση εντός της νόμιμης αγοράς.
Τι ειπώθηκε στο Φόρουμ Δελφών
Ο John Clayton, Vice President External Affairs της Japan Tobacco International, μίλησε στο πάνελ με θέμα «Countering Illicit Trade: Safeguarding Consumers in a Fragile Global Economy» και έθεσε ευθέως το κεντρικό επιχείρημα: το παράνομο εμπόριο δεν αποτελεί αποτυχία των διωκτικών αρχών, αλλά αποτυχία στον σχεδιασμό πολιτικών. Όταν τα νόμιμα προϊόντα γίνονται οικονομικά απρόσιτα ή δυσεύρετα, η ζήτηση δεν εξαφανίζεται — απλώς μετακινείται στην παρανομία. Ο ίδιος περιέγραψε τη σχέση μεταξύ υπερβολικής ρύθμισης και οργανωμένου εγκλήματος ως άμεση και αποδεδειγμένη. Σύμφωνα με τον Clayton, «κάθε φορά που υπερ-ρυθμίζουμε, δίνουμε στο οργανωμένο έγκλημα μια επιχειρηματική ευκαιρία».
Ο Clayton επισήμανε ότι το φαινόμενο παρατηρείται ήδη σε ολόκληρη την Ευρώπη, με παράνομα εργοστάσια να λειτουργούν εντός της ΕΕ και να τροφοδοτούν αγορές από τσιγάρα έως προϊόντα ατμίσματος. Υποστήριξε ότι οι υπερβολικοί περιορισμοί δεν εξαλείφουν τη ζήτηση, αλλά αλλάζουν απλώς το ποιος κερδίζει από αυτήν. Για τον ίδιο, το αποτελεσματικό αντίδοτο είναι μία «εύρυθμη νόμιμη αγορά»: η επιβολή του νόμου από μόνη της δεν αρκεί, αν η ρύθμιση ωθεί τους ανθρώπους εκτός του νόμιμου συστήματος αντί να τους κρατά μέσα σε αυτό. Η ρύθμιση, τόνισε, πρέπει να είναι αναλογική, με στόχο την προστασία των καταναλωτών και την αποκοπή των εγκληματικών δικτύων.
Παράλληλα, ο Βασίλης Βωβός, Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος και CFO της JTI, μίλησε στο πάνελ «Leadership Under Pressure: Managing Risk in a World of Conflict» και ανέπτυξε μια διαφορετική πτυχή: τον ρόλο των επιχειρήσεων ως παραγόντων σταθερότητας σε εποχές αβεβαιότητας. Υποστήριξε ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις αναπτύσσονται βάσει συγκεκριμένων αξιών και μακροπρόθεσμων στόχων, και ότι η ηγεσία οφείλει να προσφέρει κατεύθυνση ακόμα και σε δύσκολες συνθήκες. Ο Βωβός τόνισε πως η εμπιστοσύνη είναι κομβική για την εδραίωση μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας για όλους τους εμπλεκόμενους.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Η ελληνική εμπειρία
Η Janine Neuhaus, Γενική Διευθύντρια JTI Hellas με ευθύνη για τις αγορές Ελλάδας, Ισραήλ, Κύπρου και Μάλτας, τοποθετήθηκε με έμφαση στην εσωτερική κουλτούρα της εταιρείας. Ανέφερε ότι η εμπιστοσύνη χτίζεται μέσα από συμπεριφορές που εδραιώνουν τη λογοδοσία και τον σεβασμό, δημιουργώντας περιβάλλον όπου οι εργαζόμενοι νιώθουν ασφαλείς να εκφράσουν ανησυχίες και να συνεισφέρουν ιδέες. Η τοποθέτησή της συνδέεται με το ευρύτερο επιχείρημα της JTI ότι η υπεύθυνη εταιρική διακυβέρνηση και η διαφανής λειτουργία αποτελούν τη βάση για μια αξιόπιστη νόμιμη αγορά.
Ο John Clayton επανήλθε για να σχολιάσει ειδικά την ελληνική περίπτωση, την οποία χαρακτήρισε «καλό παράδειγμα» στη διεθνή σκηνή καταπολέμησης του παράνομου εμπορίου. Υπενθύμισε ότι μετά τις διαδοχικές αυξήσεις φόρων από το 2010 και μετά, το παράνομο εμπόριο εκτινάχθηκε από λιγότερο του 5% σε περίπου 30% της αγοράς. Ωστόσο, τα τελευταία επτά χρόνια, χάρη σε φορολογική προβλεψιμότητα, πολιτική σταθερότητα και ισορροπημένη ρύθμιση, το παράνομο εμπόριο έχει υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας. Η JTI Hellas χαρακτηρίστηκε ως ιδιαίτερα περήφανη για τη συμβολή της σε αυτή την εξέλιξη.
Κρίσιμος παράγοντας αυτής της ανατροπής, σύμφωνα με τον Clayton, είναι η σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα — δηλαδή η συνεργασία μεταξύ κράτους και βιομηχανίας. Το ελληνικό μοντέλο, όπως το περιέγραψε, δείχνει ότι όταν η πολιτική στοχεύει στη διατήρηση της νόμιμης αγοράς ως ελκυστικής εναλλακτικής, τα αποτελέσματα είναι μετρήσιμα και θετικά. Η εμπειρία αυτή παρουσιάστηκε ως πρότυπο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα με την παραοικονομία στην αγορά καπνού και vapes.
