Πέντε βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας παρεμβαίνουν δημόσια με κοινή επιστολή, ζητώντας αναθεώρηση του μοντέλου του επιτελικού κράτους και επαναπροσδιορισμό της σχέσης μεταξύ κυβέρνησης και κοινοβουλευτικής ομάδας. Η επιστολή απευθύνεται στο Μέγαρο Μαξίμου και δημοσιεύτηκε λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της συζήτησης για τη Συνταγματική Αναθεώρηση. Η κίνηση έρχεται ως άμεση απόρροια των εντάσεων που δημιούργησε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, το οποίο έχει ανάψει φωτιές στο εσωτερικό του κόμματος. Οι βουλευτές ζητούν ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης που θα φέρνει τα κέντρα λήψης αποφάσεων πιο κοντά στην κοινωνία.
Τι ζητούν οι πέντε βουλευτές της ΝΔ
Την επιστολή υπογράφουν οι Αθανάσιος Ζεμπίλης (βουλευτής Π.Ε. Εύβοιας), Ανδρέας Κατσανιώτης (βουλευτής Π.Ε. Αχαΐας), Ξενοφών Μπαραλιάκος (βουλευτής Π.Ε. Πιερίας), Γιάννης Οικονόμου (βουλευτής Π.Ε. Φθιώτιδας) και Ιωάννης Παππάς. Οι πέντε αναγνωρίζουν ότι το επιτελικό κράτος «λειτούργησε και συνεχίζει να λειτουργεί», ωστόσο εγείρουν ερωτήματα για την αποτελεσματικότητά του σε καιρούς ομαλότητας. Τονίζουν ότι το μοντέλο αποδεικνύεται ισχυρό σε συνθήκες μεγάλων κρίσεων, αλλά δεν αποδίδει με τον ίδιο τρόπο όταν δεν υπάρχει έκτακτη συνθήκη. Παράλληλα, εκφράζουν ανησυχίες για φαινόμενα θεσμικής ανισορροπίας που, όπως υποστηρίζουν, δεν συνάδουν με μια ώριμη κοινοβουλευτική δημοκρατία.
Στο επίκεντρο της επιστολής βρίσκεται ο νόμος 4622/2019, που θέσπισε το μοντέλο του Επιτελικού Κράτους ως την πρώτη μεγάλη διοικητική μεταρρύθμιση της αυτοδύναμης κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Οι βουλευτές παραδέχονται ότι ο νόμος αυτός αποτέλεσε σημαντική μεταρρύθμιση συντονισμού, ταχύτητας και λογοδοσίας. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι στην πορεία προκάλεσε υπερσυγκέντρωση εξουσιών σε μικρούς πυρήνες, ενισχύοντας τον στενό κύκλο γύρω από την κορυφή της κυβέρνησης. Αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης ήταν ο περιορισμός της αυτοτέλειας των υπουργείων και κυρίως της κοινοβουλευτικής ομάδας, σε σύγκριση με τα θεσμικά τους καθήκοντα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η επισήμανση για τη λογοδοσία. Οι βουλευτές τονίζουν ότι το κέντρο «διεκδικεί τον απόλυτο έλεγχο, πιστώνεται τις επιτυχίες, αλλά όταν εμφανίζονται σοβαρές παθογένειες, η ευθύνη διαχέεται προς τα κάτω». Η αναφορά αυτή θεωρείται άμεσα συνδεδεμένη με τη διαχείριση της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ, που αποτέλεσε και την αφορμή για τη σύνταξη του κειμένου. Οι παραιτήσεις υπουργών και υφυπουργών, σε συνδυασμό με τα αλλεπάλληλα αιτήματα άρσης ασυλίας βουλευτών, λειτούργησαν ως έναυσμα για την έκφραση αυτής της εσωκομματικής ανησυχίας, η οποία πλέον βγαίνει ανοιχτά στη δημοσιότητα.
Το αίτημα για νέο μοντέλο διακυβέρνησης
Οι πέντε βουλευτές δεν αρκούνται στη διατύπωση κριτικής, αλλά χαράζουν και κατεύθυνση. Τονίζουν ρητά ότι «η λύση δεν είναι περισσότερος συγκεντρωτισμός και υποβάθμιση των βουλευτών», αλλά ένα κράτος που «συντονίζεται χωρίς να ασφυκτιά και κυβερνά χωρίς να αποκόπτεται από την κοινωνία των πολιτών». Ζητούν ενίσχυση του κοινοβουλευτικού ρόλου και επαναπροσδιορισμό της σχέσης μεταξύ κυβέρνησης και βουλευτών. Υπογραμμίζουν παράλληλα ότι οι βουλευτές δεν υπηρετούν το εκάστοτε επιτελείο, αλλά φέρουν αυτοτελή θεσμικό ρόλο που πρέπει να γίνει σεβαστός.
Στο κείμενο τονίζεται ότι το επιτελικό κράτος μετέφερε «όλο και περισσότερη βαρύτητα στο κέντρο», περιορίζοντας σταδιακά την αυτοτέλεια των υπουργείων και της κοινοβουλευτικής λειτουργίας. Οι βουλευτές δεν αμφισβητούν τη συνολική αξία της μεταρρύθμισης, αλλά ζητούν να αναστοχαστεί ο τρόπος λειτουργίας της, ιδίως μετά την πάροδο επτά ετών εφαρμογής. Το αίτημά τους στρέφεται προς ένα μοντέλο που θα διατηρεί τον συντονισμό και την ταχύτητα, χωρίς να υποβαθμίζει τον ρόλο των εκλεγμένων εκπροσώπων. Ο στόχος, όπως διατυπώνεται, είναι μια θεσμικά ισορροπημένη διακυβέρνηση που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας ώριμης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.
Τι ακολουθεί
Η δημοσίευση της επιστολής αναμένεται να τροφοδοτήσει τη συζήτηση τόσο στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας όσο και στο ευρύτερο πολιτικό σκηνικό. Η επικείμενη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση δημιουργεί το θεσμικό πλαίσιο εντός του οποίου τα ζητήματα αυτά μπορούν να αποκτήσουν νομοτεχνική διάσταση. Το αίτημα για ισχυρότερο κοινοβουλευτικό ρόλο και λιγότερο συγκεντρωτική διακυβέρνηση θα δοκιμαστεί ακριβώς στη διαδικασία αυτή. Το Μέγαρο Μαξίμου δεν έχει ακόμη ανταποκριθεί δημόσια στις θέσεις των πέντε βουλευτών.
