Μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές συμφωνίες στην παγκόσμια ιστορία τέθηκε σε προσωρινή ισχύ την 1η Μαΐου 2026, μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες διαπραγματεύσεων. Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur δημιουργεί μία αγορά που охватывает περισσότερους από 700 εκατομμύρια πολίτες και καταργεί άνω του 90% των δασμών μεταξύ των δύο οικονομικών μπλοκ. Στο μπλοκ του Mercosur συμμετέχουν Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη. Η συμφωνία αποτελεί βασικό πυλώνα της νέας εμπορικής στρατηγικής των Βρυξελλών σε μία περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων.
Τι προβλέπει η συμφωνία ΕΕ-Mercosur
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η συμφωνία θα οδηγήσει σε αύξηση των ευρωπαϊκών εξαγωγών προς τις χώρες του Mercosur κατά περίπου 39% τα επόμενα χρόνια. Σήμερα, οι εξαγωγές αυτές ανέρχονται σε περίπου 57 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ στον τομέα των υπηρεσιών προβλέπεται αύξηση κατά 17% από τα 29 δισεκατομμύρια ευρώ που καταγράφονται σήμερα. Η συμφωνία καταργεί το 91% των δασμών στις ευρωπαϊκές εξαγωγές και το 92% στις εξαγωγές της Mercosur, με ορισμένες καταργήσεις να ισχύουν άμεσα και άλλες να εφαρμόζονται προοδευτικά. Πρόκειται για μία εκτεταμένη και σύνθετη εμπορική αρχιτεκτονική που αγγίζει δεκάδες κλάδους της οικονομίας και των δύο πλευρών.
Από ευρωπαϊκή πλευρά, οι δασμοί 35% στην αυτοκινητοβιομηχανία θα καταργηθούν σταδιακά και πλήρως. Στο κρασί, ο ισχύων δασμός 27% θα καταργηθεί πλήρως τον όγδοο χρόνο από την έναρξη της συμφωνίας. Για τα μηχανήματα, το τρέχον 20% θα καταργηθεί εντός μέγιστης προθεσμίας 15 ετών. Παράλληλα, αναγνωρίζονται 344 Ευρωπαϊκές Γεωγραφικές Ενδείξεις, γεγονός που προστατεύει τα ευρωπαϊκά προϊόντα ποιότητας από απομιμήσεις στις αγορές της Λατινικής Αμερικής.
Από την πλευρά του Mercosur, έχουν διαμορφωθεί συγκεκριμένες ποσοστώσεις για τα αγροτικά προϊόντα. Για το βόειο κρέας η ποσόστωση ορίζεται σε 99.000 τόνους ετησίως με δασμό 7,5%, ενώ για το κρέας κοτόπουλου η ποσόστωση φτάνει τους 180.000 τόνους ετησίως με μηδενικό δασμό. Μηδενικοί δασμοί ισχύουν επίσης για 180.000 τόνους ζάχαρης ετησίως από τη Βραζιλία και 10.000 τόνους από την Παραγουάη, για 45.000 τόνους μελιού και 3.000 τόνους αυγών ετησίως. Για τα εσπεριδοειδή, τα λεμόνια θα απαλλαγούν από δασμούς σε 7 χρόνια, ενώ τα πορτοκάλια και τα μανταρίνια σε 10 χρόνια.
Αντιδράσεις και γεωπολιτικό πλαίσιο
Η συμφωνία δεν προχώρησε χωρίς αντιδράσεις. Η Γαλλία εξέφρασε την έντονη αντίθεσή της, μαζί με ευρύτερα τμήματα του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα, ανησυχώντας για τον αθέμιτο ανταγωνισμό από τα φθηνότερα λατινοαμερικανικά αγροτικά προϊόντα. Ωστόσο, η πολιτική βούληση των Βρυξελλών επικράτησε, με γνώμονα τη στρατηγική ανάγκη επέκτασης των εμπορικών συμμαχιών της Ευρώπης. Η συνέχεια της συμφωνίας δεν θεωρείται απολύτως εξασφαλισμένη, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει απευθύνει ερώτημα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σχετικά με τη νομιμότητά της, πριν προχωρήσει στην επικύρωσή της.
Το γεωπολιτικό υπόβαθρο της συμφωνίας είναι εξίσου σημαντικό με τον οικονομικό της αντίκτυπο. Με τις ΗΠΑ να μη θεωρούνται πλέον ο απόλυτα σταθερός σύμμαχος της ΕΕ και την Κίνα να ενισχύει την επιρροή της στη Λατινική Αμερική, η Ευρώπη επιχειρεί να ανακτήσει χαμένο έδαφος και να αναδιαμορφώσει τις εμπορικές της συμμαχίες. Η συμφωνία προωθεί μία πολυμερή προσέγγιση σε μία εποχή που ο παγκόσμιος εμπορικός χάρτης ανασχηματίζεται ταχύτατα. Οι χώρες του Mercosur έχουν ήδη επικυρώσει τη συμφωνία, με μόνη εκκρεμότητα την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Για να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες του ευρωπαϊκού αγροτικού τομέα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει μέτρα διασφάλισης που επιτρέπουν την προσωρινή αναστολή των δασμολογικών προτιμήσεων. Συγκεκριμένα, αν οι εισαγωγές ευαίσθητων προϊόντων όπως πουλερικά, βοδινό κρέας, αυγά, εσπεριδοειδή και ζάχαρη αυξηθούν κατά 5% πάνω από τον τριετή μέσο όρο — και οι τιμές εισαγωγής είναι ταυτόχρονα 5% χαμηλότερες από την τιμή εντός ΕΕ — τότε η Κομισιόν υποχρεούται να ξεκινήσει έρευνα για την ανάγκη λήψης προστατευτικών μέτρων. Επιπλέον, η Κομισιόν δεσμεύεται να ενισχύσει τους φυτοϋγειονομικούς ελέγχους στα σύνορα, διασφαλίζοντας ότι τα τρόφιμα, τα ζώα και τα φυτικά προϊόντα που εισέρχονται στην Ένωση συμμορφώνονται πλήρως με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Τι ακολουθεί μετά την έναρξη ισχύος
Η συμφωνία τέθηκε σε προσωρινή ισχύ από την 1η Μαΐου 2026, ωστόσο η πορεία της δεν έχει ολοκληρωθεί. Εκκρεμεί η οριστική επικύρωση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο έχει θέσει νομικά ερωτήματα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σχετικά με τη διαδικασία έγκρισής της. Οι καταργήσεις δασμών θα γίνουν σταδιακά, με χρονοδιαγράμματα που εκτείνονται από μερικά χρόνια έως και 15 χρόνια για ορισμένα προϊόντα. Η Κομισιόν θα παρακολουθεί στενά τις εισαγωγές ευαίσθητων αγροτικών προϊόντων, έτοιμη να ενεργοποιήσει τους μηχανισμούς διασφάλισης όποτε κριθεί αναγκαίο για την προστασία των Ευρωπαίων αγροτών.
