Νέο μέτωπο στον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ–Ευρωπαϊκής Ένωσης άνοιξε την Παρασκευή 1η Μαΐου 2026 ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοινώνοντας δραματική αύξηση των δασμών στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα και φορτηγά. Μέσω ανάρτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε γνωστό ότι εντός της επόμενης εβδομάδας οι δασμοί για τα οχήματα που εισέρχονται στις Ηνωμένες Πολιτείες από τη γηραιά ήπειρο θα αναρριχηθούν στο 25%. Ως αιτιολογία επικαλέστηκε την υποτιθέμενη άρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να τηρήσει τους όρους εμπορικής συμφωνίας που είχαν διαπραγματευτεί τα δύο μέρη. Η κίνηση αυτή εκτιμάται ότι θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στις οικονομίες και των δύο πλευρών του Ατλαντικού.
Η Συμφωνία του Τέρνμπερι και η δικαστική ανατροπή
Για να κατανοήσουμε το πλαίσιο της νέας αντιπαράθεσης, πρέπει να επιστρέψουμε στον Ιούλιο του 2025, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατέληξαν σε εμπορική συμφωνία που προέβλεπε ανώτατο δασμό 15% για την πλειοψηφία των ευρωπαϊκών προϊόντων. Η συμφωνία αυτή έγινε γνωστή ως Συμφωνία του Τέρνμπερι, παίρνοντας το όνομά της από το περίφημο γήπεδο γκολφ του Τραμπ στη Σκωτία. Αμφότερες οι πλευρές είχαν επανειλημμένα επιβεβαιώσει τη δέσμευσή τους να σεβαστούν το συμφωνηθέν πλαίσιο. Ωστόσο, η αρμονία αυτή διαταράχθηκε όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάνθηκε φέτος ότι ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος δεν διέθετε τη νομική εξουσία να κηρύξει οικονομική κατάσταση έκτακτης ανάγκης και να επιβάλει μονομερώς δασμούς στα ευρωπαϊκά προϊόντα.
Ως αποτέλεσμα της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το ανώτατο δασμολογικό όριο για τα ευρωπαϊκά εμπορεύματα μειώθηκε από το 15% στο 10%, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ αναγκάστηκε να βασίσει τους εισαγωγικούς δασμούς σε διαφορετική νομοθετική βάση. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση βρίσκεται εν μέσω ερευνών που αφορούν τις εμπορικές ανισορροπίες και πιθανές απειλές για την εθνική ασφάλεια, ερευνών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα νέο δασμολογικό καθεστώς. Αυτό το νέο καθεστώς, εκτιμούν αναλυτές, θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη Συμφωνία του Τέρνμπερι στο σύνολό της. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανακοίνωση για τους δασμούς στα οχήματα αποτελεί ένα ακόμη βήμα στην ανατροπή του συμφωνηθέντος εμπορικού πλαισίου.
Δισεκατομμύρια στον πάγο — Τα οικονομικά διακυβεύματα
Τα οικονομικά μεγέθη που εμπλέκονται στη διαμάχη αυτή είναι εντυπωσιακά. Σύμφωνα με στοιχεία της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας Eurostat, το συνολικό εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ ανήλθε το 2024 σε 1,7 τρισεκατομμύρια ευρώ — που αντιστοιχεί σε 2 τρισεκατομμύρια δολάρια ή κατά μέσο όρο 4,6 δισεκατομμύρια ευρώ κάθε μέρα. Ειδικά για τον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας, η αρχική συμφωνία αναμενόταν να εξοικονομήσει στους ευρωπαίους κατασκευαστές μεταξύ 500 και 600 εκατομμυρίων ευρώ ανά μήνα. Η αύξηση των δασμών στο 25% θα αναιρέσει αυτά τα οφέλη και θα επιβαρύνει ουσιαστικά τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες που εξάγουν στην αμερικανική αγορά.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει μείνει αδρανής απέναντι στις αμερικανικές κινήσεις. Τον περασμένο Φεβρουάριο, αμέσως μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου που ανέτρεψε μέρος της συμφωνίας, οι Βρυξέλλες αντέδρασαν με σθένος. «Η συμφωνία είναι συμφωνία», τόνισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπογραμμίζοντας ότι ως ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών, η ΕΕ αναμένει από την αμερικανική πλευρά να τηρήσει τις δεσμεύσεις της. Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι επέμεναν ότι τα ευρωπαϊκά προϊόντα πρέπει να συνεχίσουν να απολαμβάνουν την πλέον ευνοϊκή μεταχείριση που συμφωνήθηκε στην Κοινή Δήλωση, χωρίς καμία επιπλέον επιβάρυνση πέραν του ανώτατου δασμολογικού ορίου. Η ρητορική αυτή αναμένεται να σκληρύνει περαιτέρω μετά τη νέα ανακοίνωση του Τραμπ.
Η κλιμάκωση της έντασης στις εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ–ΕΕ θέτει σε κίνδυνο ένα από τα μεγαλύτερα διμερή εμπορικά σχήματα του κόσμου. Οι ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες, ιδίως η γερμανική και η ιταλική, αναμένεται να δεχτούν ισχυρό πλήγμα από τους νέους δασμούς. Αναλυτές εκτιμούν ότι μέρος του κόστους θα μετακυλιστεί τελικά στον Αμερικανό καταναλωτή, ο οποίος θα κληθεί να πληρώσει ακριβότερα για τα ευρωπαϊκά οχήματα. Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τη δικαστική αβεβαιότητα γύρω από τις αρμοδιότητες της αμερικανικής εκτελεστικής εξουσίας, διαγράφει μια ιδιαίτερα ταραχώδη περίοδο για τις διατλαντικές εμπορικές σχέσεις.
