Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) προχωρά σε νέα εκκαθάριση του τεράστιου χαρτοφυλακίου ληξιπρόθεσμων οφειλών, βάζοντας στο «ψυγείο» 6 δισ. ευρώ χρεών που κρίνονται ανεπίδεκτα είσπραξης, με στόχο η διαδικασία να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026. Πρόκειται κυρίως για παλαιές οφειλές πτωχευμένων επιχειρήσεων και αποβιωσάντων φορολογουμένων, εγγεγραμμένες για δεκαετίες στα μητρώα της φορολογικής διοίκησης χωρίς να έχει εντοπιστεί κανένα περιουσιακό στοιχείο. Με τη νέα αυτή κίνηση, το σύνολο των ανεπίδεκτων χρεών εκτινάσσεται στα 41,264 δισ. ευρώ — ποσό που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 36% των συνολικών ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τη φορολογική διοίκηση, οι οποίες ανέρχονται σε 114,5 δισ. ευρώ.
Ποιες οφειλές μπαίνουν στο «ψυγείο» και γιατί
Ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός έχει εξαντλήσει κάθε δυνατότητα ανάκτησης αυτών των χρεών, καθώς παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες παρέμειναν ανείσπρακτα επί σειρά ετών. Τα 6 δισ. ευρώ αφορούν κατά κύριο λόγο οφειλές επιχειρήσεων που έχουν κηρυχθεί σε πτώχευση, αλλά και φορολογουμένων που έχουν αποβιώσει, χωρίς να υφίσταται περιουσία από την οποία θα μπορούσε να ικανοποιηθεί το Δημόσιο. Πρόκειται για υποθέσεις που παραμένουν ανενεργές επί δεκαετίες, έχοντας ερευνηθεί επανειλημμένως χωρίς αποτέλεσμα. Σύμφωνα με την εκτίμηση της φορολογικής αρχής, αυτές οι οφειλές δεν πρόκειται να εισπραχθούν ποτέ.
Η ένταξη μιας οφειλής στα ειδικά βιβλία ανεπίδεκτων είσπραξης δεν είναι αυτόματη και απαιτεί συγκεκριμένες εγκριτικές αποφάσεις ανάλογα με το ύψος της. Για χρέη έως 300.000 ευρώ, απαιτείται απόφαση του Προϊσταμένου της αρμόδιας ΔΟΥ ή Τελωνείου, μετά από εισήγηση του Δικαστικού Τμήματος. Για ποσά από 300.000 έως 3 εκατ. ευρώ, η σχετική απόφαση ανήκει στον Διοικητή της ΑΑΔΕ με εισήγηση των αρμόδιων Κέντρων Βεβαίωσης και Είσπραξης. Για οφειλές άνω των 3 εκατ. ευρώ, η διαδικασία διέρχεται από την Επιχειρησιακή Μονάδα Είσπραξης. Βασική προϋπόθεση σε κάθε περίπτωση είναι να έχουν εξαντληθεί οι έρευνες για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων, να έχει διαπιστωθεί αντικειμενική αδυναμία είσπραξης και, όπου απαιτείται, να έχει ασκηθεί ποινική δίωξη.
Ωστόσο, με νεότερες διατάξεις που ψηφίστηκαν από τη Βουλή και τροποποίησαν τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ), διευρύνθηκαν τα κριτήρια χαρακτηρισμού. Πλέον, μια οφειλή μπορεί να ενταχθεί στο καθεστώς αυτό ακόμα και αν υπάρχουν κάποια περιουσιακά στοιχεία, υπό αυστηρές όμως προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, αν η αξία ακίνητης περιουσίας δεν υπερβαίνει το 5% της βασικής οφειλής ή τις 100.000 ευρώ, και η κινητή περιουσία δεν ξεπερνά τις 30.000 ευρώ, το χρέος μπορεί να κριθεί ανεπίδεκτο, εφόσον κρίνεται δυσανάλογα χαμηλή σε σχέση με το συνολικό ύψος του χρέους.
Τι σημαίνει «ανεπίδεκτη είσπραξης» — οι συνέπειες για τους οφειλέτες
Είναι καίριο να διευκρινιστεί ότι η ένταξη στο καθεστώς ανεπίδεκτης είσπραξης δεν ισοδυναμεί με διαγραφή της οφειλής. Η οφειλή παραμένει ενεργή, παρακολουθείται από τη φορολογική διοίκηση και τίθεται σε αναστολή ενεργειών είσπραξης για δέκα χρόνια από το τέλος του έτους καταχώρισης. Κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετούς περιόδου «παγώνει» αυτοδίκαια η παραγραφή της οφειλής, γεγονός που διατηρεί αναλλοίωτο το δικαίωμα του Δημοσίου να επανέλθει με μέτρα αναγκαστικής είσπραξης οποτεδήποτε εντοπιστούν περιουσιακά στοιχεία. Το Δημόσιο διατηρεί πλήρως τα δικαιώματά του και μπορεί ανά πάσα στιγμή να προχωρήσει σε συμψηφισμούς αν προκύψουν νέα δεδομένα.
Παράλληλα, για τον οφειλέτη και τα συνυπόχρεα πρόσωπα εφαρμόζεται σειρά αυστηρών περιορισμών που ουσιαστικά τους αποκλείουν από κάθε οικονομική δραστηριότητα με το Δημόσιο. Δεν χορηγείται φορολογική ενημερότητα για καμία αιτία — μόνο βεβαίωση οφειλής — ενώ δεν εκδίδονται τα πιστοποιητικά που απαιτούνται για μεταβιβάσεις περιουσιακών στοιχείων, εκτός αν αυτές πραγματοποιούνται για την εξόφληση της οφειλής. Επιπλέον, επιβάλλεται πλήρης δέσμευση τραπεζικών και επενδυτικών λογαριασμών, καθώς και του περιεχομένου τραπεζικών θυρίδων, αποκλείοντας κάθε οικονομική κίνηση. Οι δεσμεύσεις αυτές ισχύουν τόσο για τον κύριο οφειλέτη όσο και για όλα τα συνυπόχρεα πρόσωπα.
Τι ακολουθεί μετά την καταχώριση
Με την ολοκλήρωση της νέας καταχώρισης έως το τέλος του 2026, το σύνολο των οφειλών σε καθεστώς ανεπίδεκτης είσπραξης θα φθάσει τα 41,264 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το 36% των συνολικών ληξιπρόθεσμων χρεών. Αυτό σημαίνει ότι το ενεργό χαρτοφυλάκιο οφειλών που θεωρείται δυνητικά εισπράξιμο θα αποτυπώνει πλέον μια πιο ρεαλιστική εικόνα των πραγματικών απαιτήσεων του Δημοσίου. Η ΑΑΔΕ μπορεί έτσι να συγκεντρώσει τους ελεγκτικούς και εισπρακτικούς της πόρους στις υποθέσεις εκείνες όπου υπάρχουν ουσιαστικές πιθανότητες ανάκτησης ποσών. Εφόσον στο μέλλον εντοπιστούν περιουσιακά στοιχεία για οποιαδήποτε από τις καταχωρισμένες υποθέσεις, η φορολογική διοίκηση διατηρεί πλήρες δικαίωμα να επαναφέρει αμέσως τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.
