Ανήμερα της Πρωτομαγιάς, με βαθύτατο συμβολισμό, ο Αλέξης Τσίπρας έκανε το επόμενο μεγάλο βήμα στο πολιτικό του εγχείρημα, παρουσιάζοντας δημόσια το «μανιφέστο» του νέου κόμματος που βρίσκεται υπό διαμόρφωση. Το κείμενο εκπόνησε η Ομάδα Εργασίας του ΙΝΑΤ — του Ινστιτούτου που φέρει το όνομά του — και έρχεται να δώσει ιδεολογικό πρόσημο και θεωρητικό περιεχόμενο στο rebranding του πρώην πρωθυπουργού. Η επιλογή της ημερομηνίας δεν ήταν τυχαία: η Πρωτομαγιά, σύμβολο της εργατικής παράδοσης και της αριστερής ιστορίας, αποτέλεσε το ιδανικό σκηνικό για μια τέτοια ανακοίνωση. Ο Τσίπρας φαίνεται αποφασισμένος να χτίσει ένα νέο πολιτικό οικοδόμημα με θεμέλια τη σύνθεση και την ανανέωση της προοδευτικής παράταξης.
Διαβάστε επίσης: Το μανιφέστο Τσίπρα για ενιαία αριστερή συμπαράταξη
Τρία ρεύματα, μία κατεύθυνση
Η βασική θέση του μανιφέστου είναι η σύγκλιση τριών διακριτών ρευμάτων της αριστεράς του 20ού αιώνα: της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής και Ανανεωτικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας. Σύμφωνα με το κείμενο, αυτή η σύγκλιση αποτελεί «κρίσιμη πολιτική αναγκαιότητα» για την εποχή που διανύουμε. Οι συντάκτες επιχειρηματολογούν ότι η διαχωριστική γραμμή Αριστεράς-Δεξιάς όχι μόνο δεν έχει ξεπεραστεί, αλλά είναι πιο επίκαιρη από ποτέ — και όσοι υποστηρίζουν το αντίθετο ανοίγουν ουσιαστικά τον δρόμο στην ακροδεξιά. Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο κόμμα επιδιώκει να αποτελέσει «πειστική εναλλακτική» τόσο στον νεοφιλελευθερισμό όσο και στην ακροδεξιά.
Παράλληλα, το κείμενο δηλώνει ρητά ότι επιδιώκει «τη συλλογική ανανέωση του πολιτικού λόγου και τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού πλαισίου αρχών και κατευθύνσεων». Πρόκειται, σύμφωνα με τους δημιουργούς του, για «νέα αξιακή αφετηρία με διάρκεια και προοπτική». Το μανιφέστο επεξεργάστηκε μέσα από «ενδελεχή και ουσιαστικό διάλογο», που ξεκίνησε από τα τέλη Ιανουαρίου και κατέληξε στο παρόν αποτέλεσμα. Η διαδικασία, σύμφωνα με τον ίδιο τον Τσίπρα, υπήρξε απαιτητική αλλά παραγωγική, καθώς κατέληξε σε κείμενο που «από την αρχή έως το τέλος επιδιώκει τη σύνθεση».
Η επιστημονική ομάδα πίσω από το μανιφέστο
Το κείμενο εκπονήθηκε από μια πολυπρόσωπη επιτροπή με σημαντικό ακαδημαϊκό και επιστημονικό βάρος. Συντονιστής της ομάδας ορίστηκε ο Γιώργος Σιακαντάρης, διδάκτορας κοινωνιολογίας και συγγραφέας, ο οποίος ανέλαβε να κατευθύνει τον εκτεταμένο διάλογο που οδήγησε στο τελικό κείμενο. Στην επιτροπή συμμετείχαν επίσης ο Νίκος Αλατάς, διεθνολόγος και πολιτικός επιστήμονας, και ο Πολυμέρης Βόγλης, καθηγητής Κοινωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Η παρουσία επιστημόνων με διαφορετικές ειδικότητες υποδηλώνει τη φιλοδοξία να κτιστεί ένα κόμμα με ισχυρό θεωρητικό υπόβαθρο, πέρα από τα κομματικά στεγανά.
Ωστόσο, η ακαδημαϊκή σύνθεση της ομάδας δεν σταματά εκεί. Στη διαδικασία συνέβαλαν επίσης η Δώρα Κοτσακά, πολιτική επιστήμονας και αναπληρώτρια συντονίστρια του ΙΝΑΤ, η Φανή Κουντούρη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής Επικοινωνίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, και ο Νίκος Μαραντζίδης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Η λίστα συμπληρώνεται από την Ιωάννα Ναούμ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας στο ΑΠΘ, και τον Νίκο Ράπτη, επιχειρηματία. Η σύνθεση αυτή — ακαδημαϊκοί από διαφορετικά πεδία μαζί με επαγγελματίες — αντικατοπτρίζει ίσως τη στρατηγική επιδίωξη να ξεφύγει το νέο κόμμα από τα στεγανά της παραδοσιακής αριστεράς.
Το μεγάλο εμπόδιο και η επόμενη μέρα
Η πολιτική εξίσωση που επιχειρεί να λύσει ο Τσίπρας δεν είναι απλή. Αν και το μανιφέστο φιλοδοξεί να συσπειρώσει τις «προοδευτικές δυνάμεις» υπό μια ενιαία οροφή, στον δρόμο βρίσκεται το ΠΑΣΟΚ, που ήδη καταλαμβάνει τον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας και της μετριοπαθούς αριστεράς. Η συνύπαρξη δύο ισχυρών πόλων στον ίδιο ιδεολογικό χώρο αποτελεί μια από τις κεντρικές προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η νέα πολιτική οντότητα. Η στρατηγική φαίνεται να στοχεύει στη δημιουργία μιας νέας πλατφόρμας που θα «υπερβεί» τους υπάρχοντες σχηματισμούς, παρά στην αντιγραφή ή απορρόφησή τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο εγχείρημα θυμίζει παλαιότερες προσπάθειες ευρείας αριστερής συμμαχίας που έχουν επιχειρηθεί τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η διαφορά, ίσως, έγκειται στο ότι αυτή τη φορά η πρωτοβουλία έχει πιο συστηματική ιδεολογική θεμελίωση, με κείμενο-μανιφέστο που θέτει ρητά τις αξίες και τους στόχους. Ωστόσο, η μετάφραση αυτών των θέσεων σε εκλογική δύναμη παραμένει ανοιχτή υπόθεση. Η επόμενη περίοδος θα δείξει αν ο πρώην πρωθυπουργός μπορεί να μετατρέψει το ιδεολογικό επενδυτικό κεφάλαιο σε πολιτική πρωτοπορία που θα αποτελέσει πειστική απάντηση στην κρίση εκπροσώπησης της αριστεράς.
