Υπάρχει μια παράδοξη πραγματικότητα που διαμορφώνεται εδώ και χρόνια στην ελληνική αγορά εργασίας και κανείς δεν φαίνεται διατεθειμένος να την αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια. Ένας έμπειρος ηλεκτρολόγος με δέκα χρόνια εργασιακής εμπειρίας μπορεί σήμερα να εισπράττει μισθό μεταξύ 2.500 και 2.800 ευρώ το μήνα. Ταυτόχρονα, 1 στους 4 πτυχιούχους στην Ελλάδα αδυνατεί να βρει εργασία. Κι ενώ εκατοντάδες επιχειρήσεις διακηρύσσουν ότι αναζητούν εξειδικευμένους τεχνικούς χωρίς αποτέλεσμα, τα ελληνικά πανεπιστήμια συνεχίζουν να αδειάζουν χιλιάδες αποφοίτους που η αγορά απλώς δεν χρειάζεται.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά και ανησυχητικά. Κάθε χρόνο, χιλιάδες νέοι ολοκληρώνουν τις σπουδές τους και εισέρχονται στην αγορά εργασίας χωρίς να μπορούν να διεκδικήσουν θέση που να αντιστοιχεί στα τυπικά προσόντα τους. Περίπου το 30% από αυτούς καταλήγει σε επαγγέλματα για τα οποία είναι προδήλως υπερπροσοντούχοι, ενώ ένα σχεδόν ίσο ποσοστό — 24% — παραμένει εντελώς εκτός αγοράς εργασίας. Το πτυχίο, που για δεκαετίες αποτελούσε το χρυσό «εισιτήριο» για μια αξιοπρεπή καριέρα, έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό την αξία του ως εγγύηση επαγγελματικής αποκατάστασης.
Το φόρουμ των Δελφών αναδεικνύει τη ρήξη εκπαίδευσης και αγοράς
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, όπου ειδικοί και επιχειρηματίες κατέθεσαν τις εκτιμήσεις τους για το βαθύτερο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης. Ο Βύρων Νικολαΐδης, πρόεδρος και CEO του Ομίλου PeopleCert — ενός από τους μεγαλύτερους παρόχους επαγγελματικών πιστοποιήσεων παγκοσμίως — ήταν ξεκάθαρος: τα τεχνικά επαγγέλματα εξακολουθούν να υποτιμώνται κοινωνικά στην Ελλάδα, τη στιγμή που συγκεκριμένοι ακαδημαϊκοί κλάδοι είναι ήδη κορεσμένοι. Η επιτυχία παραμένει ταυτισμένη στη συλλογική συνείδηση με τον ακαδημαϊκό τίτλο, ανεξάρτητα από τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας. Ωστόσο, αυτή η αντίληψη κοστίζει ακριβά — τόσο στους ίδιους τους νέους όσο και στο σύνολο της χώρας.
Παράλληλα, ο καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Δουκίδης ανέδειξε ένα εξίσου ανησυχητικό στατιστικό: το 90% των αποφοίτων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα επιδιώκει την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο, ενώ το 82% το καταφέρνει τελικά. Πρόκειται για ένα από τα υψηλότερα ποσοστά σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο, το πρόβλημα δεν εστιάζεται στον αριθμό των πτυχιούχων καθαυτό, αλλά στη σαφή αποσύνδεση μεταξύ του εκπαιδευτικού συστήματος και των πραγματικών αναγκών της αγοράς εργασίας. Οι σπουδές παράγουν γνώσεις που συχνά δεν έχουν πρακτική εφαρμογή στα επαγγέλματα που διαθέτουν ανοιχτές θέσεις.
Η πρακτική άσκηση ως λύση που δεν εφαρμόζεται
Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά στοιχεία της συζήτησης αφορά στην πρακτική άσκηση. Σύμφωνα με τον Δουκίδη, εκεί που η πρακτική άσκηση εφαρμόζεται με οργανωμένο τρόπο, το 72% των φοιτητών προσλαμβάνεται από τις ίδιες εταιρείες με τις οποίες συνεργάστηκαν κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Πρόκειται για εντυπωσιακό αριθμό που αναδεικνύει την αποτελεσματικότητα του μοντέλου. Όμως το πρόβλημα είναι ότι η πρακτική άσκηση εφαρμόζεται οργανωμένα μόνο σε ελάχιστα πανεπιστημιακά τμήματα, ενώ η πλειονότητα των αποφοίτων αποχωρεί από το πανεπιστήμιο χωρίς πραγματική επαφή με την αγορά εργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα δεν αποτελεί εξαίρεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά η ανταπόκριση στο πρόβλημα έρχεται με σαφώς πιο αργούς ρυθμούς. Στη Γερμανία υπάρχει έλλειμμα 400.000 θέσεων στα τεχνικά επαγγέλματα, ενώ σε Γαλλία και Βρετανία οι εργοδότες αδυνατούν να καλύψουν βιομηχανικές και τεχνικές θέσεις. Ωστόσο, και στις χώρες αυτές έχουν ξεκινήσει συστηματικές μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Στην Ελλάδα, αντίθετα, οι οικογένειες εξακολουθούν να επιμένουν να στέλνουν τα παιδιά τους σε νομικές σχολές και παιδαγωγικά τμήματα, ακόμα κι όταν τα ίδια τα μισθολογικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι τα τεχνικά επαγγέλματα αποδίδουν καλύτερα οικονομικά.
Η αλλαγή αυτής της νοοτροπίας απαιτεί κάτι παραπάνω από στατιστικά και φόρουμ. Χρειάζεται συντονισμένη δράση κράτους, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και ουσιαστική σύνδεση της ακαδημαϊκής γνώσης με την αγορά. Όσο η κοινωνία συνεχίζει να βλέπει το πτυχίο ως αυτοσκοπό και όχι ως εργαλείο, ο κύκλος της ανεργίας και της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων θα συνεχίζεται εις βάρος των νέων και της οικονομίας.
