Νέο κεφάλαιο ανοίγει στις διπλωματικές επαφές μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε στις 3 Μαΐου 2026 ότι έλαβε την επίσημη απάντηση της Ουάσινγκτον στην ιρανική πρόταση 14 σημείων και ότι το κείμενο βρίσκεται υπό εξέταση. Η πρόταση είχε διαβιβαστεί μέσω του Πακιστάν, ο οποίος διαδραματίζει ρόλο μεσολαβητή στις επαφές. Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι θα μελετήσει το σχέδιο, αλλά εξέφρασε αμφιβολίες για την αποδοχή του.
Τι περιλαμβάνει το ειρηνευτικό σχέδιο 14 σημείων
Η ιρανική πρόταση αποτελεί απάντηση στο αμερικανικό σχέδιο εννέα σημείων και στοχεύει στον πλήρη τερματισμό του πολέμου εντός 30 ημερών, απορρίπτοντας ρητά την αμερικανική πρόταση για δίμηνη εκεχειρία. Η Τεχεράνη υπογραμμίζει ότι προτεραιότητα είναι ο οριστικός τερματισμός των εχθροπραξιών και όχι η παράταση μιας προσωρινής ανακωχής. Το σχέδιο οργανώνεται σε τρεις φάσεις και περιλαμβάνει δέσμευση μη επιθετικότητας που θα καλύπτει και το Ισραήλ, με στόχο να διασφαλιστεί η μη επιστροφή στον πόλεμο σε ολόκληρη την περιοχή. Το ιρανικό ημιεπίσημο πρακτορείο Nour News αποκάλυψε ότι το σχέδιο ζητά την άρση των κυρώσεων, τον τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού, την απόσυρση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή και την παύση των εχθροπραξιών, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων του Ισραήλ στον Λίβανο.
Η πρώτη φάση προβλέπει το σταδιακό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, με το Ιράν να αναλαμβάνει την ευθύνη για την αποναρκοθέτηση της θαλάσσιας περιοχής. Η δεύτερη φάση προβλέπει την επανέναρξη του εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν στο επίπεδο του 3,6% σύμφωνα με την «αρχή της μηδενικής αποθήκευσης», ενώ απορρίπτει κατηγορηματικά τη διάλυση της πυρηνικής υποδομής ή την καταστροφή των ιρανικών εγκαταστάσεων. Η άρση των κυρώσεων περιλαμβάνει τη σταδιακή αποδέσμευση των δεσμευμένων κεφαλαίων βάσει χρονικού ανώτατου ορίου. Στην τρίτη φάση, η Τεχεράνη προτείνει την έναρξη στρατηγικού διαλόγου με τους Άραβες γείτονες για τη δημιουργία ενός ευρύτερου συστήματος ασφάλειας στη Μέση Ανατολή.
Κεντρικό στοιχείο των ανακοινώσεων της Τεχεράνης αποτέλεσε η διευκρίνιση του εκπροσώπου του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, ότι η πρόταση δεν περιλαμβάνει το πυρηνικό ζήτημα. Μιλώντας ζωντανά στην κρατική τηλεόραση, ο Μπαγκαεΐ τόνισε ότι «το πυρηνικό ζήτημα δεν περιλαμβάνεται στην πρόταση των 14 σημείων και όσα έχουν αναφερθεί από ορισμένα μέσα ενημέρωσης είναι αποκύημα φαντασίας». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η πρόταση επικεντρώνεται «αποκλειστικά στον τερματισμό του πολέμου». Παράλληλα, εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών διευκρίνισε ότι «σε αυτό το στάδιο, δεν έχουμε πυρηνικές διαπραγματεύσεις».
Αντιδράσεις Τραμπ και αμερικανική πίεση
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ήδη απορρίψει μια προηγούμενη ιρανική πρόταση την περασμένη εβδομάδα, ωστόσο οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν και η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός τριών εβδομάδων φαίνεται να διατηρείται. Για το νέο σχέδιο, ο Αμερικανός πρόεδρος έγραψε μέσω Truth Social ότι «θα μελετήσει σύντομα το σχέδιο», αλλά δεν άφησε πολλά περιθώρια αισιοδοξίας, σημειώνοντας ότι «δεν μπορεί να φανταστεί πως θα ήταν αποδεκτό, διότι το Ιράν δεν έχει πληρώσει επαρκές τίμημα για όσα έχει κάνει στην ανθρωπότητα τα τελευταία 47 χρόνια». Ερωτηθείς από δημοσιογράφους σχετικά με πιθανές νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις, ο Τραμπ αρνήθηκε να δώσει διευκρινίσεις, λέγοντας «αν φερθούν ανάρμοστα, αν κάνουν κάτι κακό, θα δούμε». Το Ιράν με τη σειρά του κάλεσε τις ΗΠΑ να επιλέξουν ανάμεσα σε μια «αδύνατη στρατιωτική επιχείρηση» ή μια «κακή συμφωνία», τονίζοντας ότι «το περιθώριο ελιγμών της Ουάσινγκτον είναι περιορισμένο».
Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά δεν βασίζεται μόνο στη διπλωματία. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ανοιχτά ότι οι ΗΠΑ «πνίγουν» την ιρανική ηγεσία μέσω του οικονομικού αποκλεισμού. «Πνίγουμε το καθεστώς και δεν είναι σε θέση να πληρώσει τους στρατιώτες του. Πρόκειται για έναν πραγματικό οικονομικό αποκλεισμό και ισχύει σε όλα τα τμήματα της κυβέρνησης», δήλωσε ο Μπέσεντ σε συνέντευξή του στο Fox News. Ανέφερε ότι η πρωτοβουλία ξεκίνησε τον Μάρτιο με εντολή του Τραμπ για «μέγιστη πίεση» και συμπληρώνει την «Επιχείρηση Επική Οργή» του Πενταγώνου. Ο ίδιος χαρακτήρισε το IRGC, την επίλεκτη στρατιωτική δύναμη του Ιράν, «διεφθαρμένο θεσμό» που «κλέβει από τον ιρανικό λαό εδώ και χρόνια».
Η οικονομική και ενεργειακή διάσταση της σύγκρουσης παραμένει κρίσιμη. Τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο των παγκόσμιων υδρογονανθράκων, βρίσκονται αποκλεισμένα και από τις δύο πλευρές. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022, επιβαρύνοντας σοβαρά την παγκόσμια οικονομία. Ο πόλεμος έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως στο Ιράν και στον Λίβανο, ενώ παρότι οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί έχουν ανασταλεί, η σύγκρουση έχει λάβει νέες μορφές με ναυτικούς αποκλεισμούς και οικονομικό πόλεμο.
Τι ακολουθεί στις διαπραγματεύσεις
Η Τεχεράνη εξετάζει αυτή τη στιγμή την αμερικανική απάντηση και δεν έχει δώσει χρονοδιάγραμμα για την ανταπόκρισή της. Το CNN ανέφερε ότι έχει απευθυνθεί στον Λευκό Οίκο για σχόλιο, χωρίς να έχει λάβει απάντηση. Η διπλωματική ανταλλαγή μέσω Πακιστάν συνεχίζεται, με το Ιράν να είχε διαβιβάσει νέο κείμενο στην Ισλαμαμπάντ νωρίτερα αυτή την εβδομάδα χωρίς να έχουν διαρρεύσει λεπτομέρειες. Το κεντρικό ζήτημα που παραμένει ανοιχτό είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν: οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατηγορούν την Τεχεράνη ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο, κάτι που η ιρανική ηγεσία διαψεύδει κατηγορηματικά. Η παράλειψη του πυρηνικού φακέλου από την ιρανική πρόταση αφήνει ανοιχτό το μεγαλύτερο σημείο διαφοράς ανάμεσα στις δύο χώρες.
